శ్లోకం 12 - 9
అథ చిత్తం సమాధాతుం న శక్నోషి మయి స్థిరమ్ |
అభ్యాసయోగేన తతో మామిచ్ఛాప్తుం ధనంజయ ||
- అథ = ఒకవేళ (గడచిన శ్లోకంలో చెప్పినట్లుగా మనసును, బుద్ధిని ఏకకాలంలో నా యందే పూర్తిగా స్థిరపరచడం)
- చిత్తమ్ = నీ యొక్క అంతఃకరణను లేదా మనసును
- సమాధాతుమ్ = ఏకాగ్రం చేయడానికి, ఒకే చోట నిలపడానికి
- న శక్నోషి = నీవు సమర్థుడవు కాకపోతే, ఒకవేళ అది కుదరకపోతే
- మయి = నా యందు
- స్థిరమ్ = ఎల్లప్పుడూ నిశ్చలముగా ఉంచడం సాధ్యపడనప్పుడు
- అభ్యాసయోగేన = నిరంతర అభ్యాసమనే సాధన ద్వారా
- తతః = అప్పుడు
- మామ్ = నన్ను (పరమాత్మను)
- ఇచ్ఛాప్తుమ్ = పొందగోరుము, చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించు
- ధనంజయ = ఓ ధనంజయా! (అర్జునా!).
ఈ శ్లోకంలోని ప్రతీ పదం మానవ స్వభావంలోని వాస్తవికతను ఎంతో సున్నితంగా, ఆచరణాత్మకంగా అద్దం పడుతుంది. భగవంతుడు ఇక్కడ ఎక్కడా కఠినమైన నిబంధనలను రుద్దడం లేదు. "నా యందే మనసును పూర్తిగా నిలపాలి" అని అంతకుముందు శ్లోకంలో చెప్పిన ఆయన, ఒకవేళ సామాన్య మానవునికి అది వెంటనే సాధ్యపడకపోతే, నిరాశ చెందాల్సిన అవసరం లేదని ఎంతో ఉదారంగా చెబుతున్నాడు. "అథ" అనగా ఒకవేళ కుదరకపోతే అని అర్థం. మనిషి మనసు కోతి లాంటిది, దానిని ఒకే క్షణంలో అదుపు చేయడం ఎవరికైనా అసాధ్యమే. ఈ సత్యాన్ని శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు సంపూర్ణంగా అర్థం చేసుకున్నాడు కాబట్టే, ప్రత్యామ్నాయ మార్గంగా "అభ్యాసయోగం" అనే గొప్ప సూత్రాన్ని ఇక్కడ ప్రవేశపెట్టాడు. "సమాధాతుమ్" అనగా మనసును ఏకాగ్రతతో నిలపడం. అది వెంటనే రాకపోతే భయపడాల్సిన పనిలేదు, కేవలం నిరంతరం ప్రయత్నిస్తూ ఉండటమే మార్గమని ఈ పదాల ద్వారా మనకు బోధపడుతుంది. ఆధ్యాత్మిక సాధనలో లేదా లౌకిక జీవితంలో ఏ విద్యనైనా నేర్చుకునేటప్పుడు అభ్యాసం ఎంత ముఖ్యమో ఈ పదాల అంతరార్థం మనకు స్పష్టం చేస్తుంది.
గడచిన శ్లోకంలో మనసును, బుద్ధిని పూర్తిగా తన యందే నిలపాలని చెప్పిన శ్రీకృష్ణుడు, సాధారణ మానవుల చంచల స్వభావాన్ని గమనించి, ఆ స్థాయికి చేరుకోలేనివారి కోసం ఈ శ్లోకంలో అత్యంత సులువైన మరియు ఆచరణాత్మకమైన మార్గాన్ని వివరిస్తున్నాడు. శ్రీకృష్ణ భగవానుడు అర్జునుడిని 'ధనంజయ' అని ఆప్యాయంగా సంబోధిస్తూ ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ అర్జునా! నీ మనసును నా యందే నిశ్చలంగా నిలపడం ఒకవేళ నీకు వెంటనే సాధ్యపడకపోతే, అప్పుడు నీవు 'అభ్యాసయోగం' (నిరంతర అభ్యాసం) ద్వారా నన్ను పొందడానికి ప్రయత్నించు."
ఈ తాత్పర్యం మానవాళికి భగవానుడు ప్రసాదించిన అతిపెద్ద సాంత్వన మరియు గొప్ప మార్గదర్శకం. మనలో చాలామంది ధ్యానం చేద్దామని కూర్చున్నప్పుడు లేదా ఏకాగ్రతతో చదువుకుందాం, పనిచేద్దామని అనుకున్నప్పుడు మనసు వేల వైపునకు పరుగెత్తుతుంటుంది. ఆ సమయంలో "నా వల్ల ఇది కాదు" అని నిరాశతో వెనకడుగు వేస్తుంటాము. కానీ శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ ఒక అద్భుతమైన సత్యాన్ని చెబుతున్నాడు. ఏకాగ్రత అనేది మొదటి రోజే ఎవరికీ రాదు. అది క్రమశిక్షణతో కూడిన నిరంతర అభ్యాసం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. ఒక నీటి బొట్టు నిరంతరం రాయి మీద పడుతుంటే ఆ రాయి కూడా అరిగిపోతుంది, అలాగే పదే పదే మనసును దైవం వైపునకు లేదా ఒక మంచి లక్ష్యం వైపునకు మళ్లించే అభ్యాసమే మనిషిని పరిపూర్ణుడిని చేస్తుంది. భగవంతుడు మనల్ని పరిపూర్ణులమని ఎప్పుడూ మొదటిక్షణంలోనే కోరలేదు, కేవలం ప్రయత్నం చేయమనే కోరుతున్నాడు. ఈ తాత్పర్యం మనకు విఫలమైన ప్రతీసారీ మళ్లీ లేచి నిలబడే తత్త్వాన్ని, ప్రయత్నం ఆపకూడదనే ధైర్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
నేటి ఆధునిక, వేగవంతమైన, డిజిటల్ యుగంలో మనిషి జీవితం నానాటికీ యాంత్రికంగా, అశాంతిభరితంగా మారిపోతోంది. స్మార్ట్ఫోన్లు, సోషల్ మీడియా నోటిఫికేషన్లు మరియు రకరకాల వ్యాపకాల కారణంగా నేటి తరం యువతలో మరియు పెద్దలలో ఏకాగ్రత పూర్తిగా తగ్గిపోతోంది. ఏదైనా ఒక పనిపై కొద్ది నిమిషాలు కూడా మనసు నిలపలేని పరిస్థితి నేడు నెలకొంది. ఇటువంటి అస్తవ్యస్తమైన మానసిక స్థితిలో భగవద్గీత 12వ అధ్యాయం 9వ శ్లోకం ఒక గొప్ప దివ్యౌషధంగా, మానసిక విజ్ఞాన శాస్త్ర సత్యంగా పనిచేస్తుంది. నేటి కాలానికి ఈ శ్లోకంలోని అభ్యాసయోగ సూత్రాన్ని మనం ఎలా అన్వయించుకోవచ్చో ఇప్పుడు విపులంగా పరిశీలిద్దాం.
మొదటగా, ఆధునిక కాలంలో ప్రతి ఒక్కరూ ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సమస్య ఏకాగ్రత లోపించడం మరియు తొందరగా నిరాశ చెందడం. విద్యార్థులు చదువులోనైనా, ఉద్యోగులు కెరీర్లోనైనా మొదటి ప్రయత్నంలోనే విజయం రాకపోతే లేదా మనసు నిలకడగా ఉండకపోతే వెంటనే డిప్రెషన్కు గురవుతుంటారు. అయితే శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన "అభ్యాసయోగేన" అనగా పట్టువదలకుండా చేసే నిరంతర సాధనే అన్ని విజయాలకు మూలమని ఈ శ్లోకం నేర్పుతుంది. ఏ పనిలోనైనా నైపుణ్యం రావాలంటే ప్రాక్టీస్ ఎంత ముఖ్యమో, మనసును అదుపులో ఉంచుకోవడానికి కూడా రోజూవారీ అభ్యాసం అంతే ముఖ్యం. ఆధునిక సైకాలజీలో కూడా 'హాబిట్ ఫార్మేషన్' మరియు 'మెడిటేషన్ ప్రాక్టీస్' ద్వారా మెదడును శిక్షణ ఇవ్వవచ్చని నిరూపించారు. గీతలో చెప్పిన అభ్యాసయోగం సరిగ్గా ఇదే సూత్రంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
రెండవదిగా, మానసిక ఒత్తిడి మరియు ఆందోళనలను నివారించడంలో ఈ శ్లోకం అద్భుతంగా సహాయపడుతుంది. రోజూ ఉదయం లేవగానే మనసు ఎన్నో ఆలోచనలతో అల్లకల్లోలంగా ఉంటుంది. ఆ సమయంలో ఒకేసారి ప్రశాంతత రావాలని కోరుకోవడం కంటే, కొద్ది నిమిషాల పాటు మనసును శ్వాసపై లేదా ఇష్టమైన దైవనామంపై నిలపడానికి ప్రయత్నించే అభ్యాసమే సాధకుడిని ఉన్నత స్థితికి చేరుస్తుంది. ఒకే రోజులో మహా యోగి అయిపోలేమని, ప్రతిరోజూ క్రమం తప్పకుండా చేసే చిన్న ప్రయత్నమే పెద్ద పరివర్తనకు దారితీస్తుందని ఈ శ్లోకం ద్వారా మనం గ్రహించవచ్చు. ఆధునిక జీవన శైలిలో బిజీ షెడ్యూల్ మధ్య కూడా కొంత సమయాన్ని కేటాయించి మానసిక ప్రశాంతత కోసం అభ్యాసం చేయడం నేడు ఎంతో అవసరం.
చివరగా, జీవితంలో ఏ రంగంలోనైనా వైఫల్యాలు ఎదురైనప్పుడు కుంగిపోకుండా మళ్లీ ప్రయత్నించే తత్త్వాన్ని ఈ శ్లోకం పెంపొందిస్తుంది. మనసు మన మాట వినడం లేదనే కారణంతో మంచి మార్గాలను ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకూడదు. పదే పదే ప్రయత్నించడం ద్వారా అసాధ్యమైనది కూడా సుసాధ్యం అవుతుంది. ఆధునిక యువతలో ఉండవలసిన అత్యున్నత గుణం పట్టుదల. ఈ పట్టుదలను ఆధ్యాత్మిక కోణంలో అభ్యాసయోగంగా భగవానుడు వివరించారు. ప్రతీ ఒక్కరూ తమ దైనందిన జీవితంలో ఈ సూత్రాన్ని పాటిస్తూ, మనసును అదుపులో ఉంచుకుంటూ ప్రశాంతమైన మరియు విజయవంతమైన జీవితాన్ని సొంతం చేసుకోవడమే ఈ శ్లోక సారం.
ప్రతి ఒక్కరూ చదవంటి, ఇతరులకు షేర్ చేసి సదివించండి
రిప్లయితొలగించండి