గురువు లేకుండా ఆధ్యాత్మిక సాధన సాధ్యమా?

గురువు లేకుండా ఆధ్యాత్మిక సాధన సాధ్యమా? అనే ప్రశ్న అనాదిగా ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నడిచే ప్రతి సాధకుడి మనసులో ఉదయిస్తుంది. ఆత్మజ్ఞానం అనేది అత్యంత సూక్ష్మమైన అనుభవం. దాన్ని పొందేందుకు శాస్త్రాలు, సాధన, స్వీయ పరిశీలన, భక్తి, కర్తవ్యబోధ మొదలగునవి అవసరం. అయితే ఈ మార్గంలో గురువు స్థానం ఎంత? గురువు లేకుండానే ముందుకు సాగవచ్చా? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం తెలుసుకోవడానికి భగవద్గీత లో చెప్పబడిన సిద్ధాంతాలను ఆధారంగా తీసుకుని పరిశీలిద్దాం.

భగవద్గీతలో గురువు–శిష్య సంబంధం

మొదటగా, భగవద్గీతలో గురువు–శిష్య సంబంధం ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది. అర్జునుడు సందిగ్ధంలో పడినప్పుడు స్వయంగా శరణు కోరాడు. తన అహంకారాన్ని పక్కన పెట్టి “నేను మీ శిష్యుడిని” అనే భావంతో మార్గదర్శనం అడిగాడు. ఈ దృశ్యం ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో సందేహం వచ్చినప్పుడు మార్గదర్శి అవసరం అని ఒక ప్రధాన సూత్రాన్ని చూపిస్తుంది.

భగవద్గీతలో జ్ఞానం పొందే మార్గం గురించి చెప్పేటప్పుడు మూడు అంశాలు ప్రస్తావించబడతాయి. వినయం, ప్రశ్నించడం, సేవాభావం. అంటే జ్ఞానం ఉన్నవారి వద్దకు వెళ్లి వినమ్రంగా అడగడం, ఆలోచించి గ్రహించడం, ఆచరణలో పెట్టడం. దీని ద్వారా గురువు పాత్ర స్పష్టమవుతుంది. గురువు కేవలం బోధించే వ్యక్తి మాత్రమే కాదు, మన అజ్ఞానాన్ని తొలగించే దర్పణం లాంటివాడు.

అయితే ఇదే సమయంలో గీతలో మరో గొప్ప సందేశం ఉంది అదే అంతర్యామి తత్వం. ప్రతి మనిషి హృదయంలో దివ్య చైతన్యం ఉందని చెప్పబడింది. అంటే పరమసత్యం మనలోనే ఉంది. దీనర్థం ఏమిటి? బయట గురువు లేకపోయినా, మన అంతరంగం ఒక గురువులా పనిచేయగలదు. నిజాయితీతో చేసిన స్వాధ్యాయం, ధ్యానం, నిష్కామ కర్మ ఇవి మనలోని అంతర్గత గురువును మేల్కొలుపుతాయి.

గురువు లేకుండా సాధన సాధ్యమా

గురువు లేకుండా సాధన సాధ్యమా అంటే, సాధ్యమే, కానీ సులభం కాదు. ఎందుకంటే మన మనస్సు మాయ, అహంకారం, భ్రాంతులతో నిండి ఉంటుంది. మన తప్పును మనమే గుర్తించడం చాలా కష్టం. ఇక్కడ గురువు ఒక బాహ్య అద్దంలా పని చేస్తాడు. మన లోపాలను చూపించి, సరైన దారిలో నడిపిస్తాడు. గురువు లేకుండా సాధన చేసే వాడు ఎక్కువ సమయం ప్రయత్నము చేయాలి.

భగవద్గీత కర్మయోగాన్ని బలంగా ప్రతిపాదిస్తుంది. కర్తవ్యాన్ని ఫలాపేక్ష లేకుండా చేయడం ద్వారా మనస్సు శుద్ధి అవుతుంది. ఈ మార్గంలో గురువు లేకపోయినా ముందుకు వెళ్లవచ్చు. ఎందుకంటే కర్మయోగం జీవన విధానం. ప్రతిరోజూ చేసే పనులను అర్పణ భావంతో చేస్తూ ఉంటే అది సాధనగా మారుతుంది. ఇక్కడ ప్రకృతి, అనుభవం, బాధలు కూడా గురువులుగా మారుతాయి.

భక్తి మార్గంలో కూడా ఇదే సూత్రం వర్తిస్తుంది. నిజమైన భక్తి ఉంటే దైవమే గురువుగా మారుతుంది. భక్తుడు హృదయపూర్వకంగా ప్రార్థిస్తే, జీవన సంఘటనల ద్వారానే మార్గదర్శనం లభిస్తుంది. ఒక శ్లోకం వినడం, ఒక సంఘటన చూడడం, ఒక సద్భావన కలగడం మొదలగునవన్నీ అంతర్గత బోధలుగా మారతాయి. ఇది “దైవ గురుత్వం” అని చెప్పవచ్చు.

జ్ఞానయోగం విషయానికి వస్తే మాత్రం గురువు అవసరం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే జ్ఞాన మార్గం తర్కం, విచారణ, స్వరూప పరిశీలన మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. శరీరం, మనస్సు, ఆత్మ మధ్య తేడా గ్రహించడం సులభం కాదు. శాస్త్ర వాక్యాల అర్థం సరిగ్గా గ్రహించడానికి అనుభవజ్ఞుడైన మార్గదర్శి ఉంటే అపార్థాలు తగ్గుతాయి.

అయితే గురువు అంటే తప్పనిసరిగా శరీరంతో ఉన్న వ్యక్తి కావాల్సిన అవసరం లేదు. శాస్త్ర గ్రంథాలు కూడా గురువులే. ఒక శ్లోకం జీవితాన్ని మార్చగలదు. ఒక సత్యవాక్యం మన దారిని మార్చగలదు. మనం చదివే గ్రంథం, మనం ఆచరించే సత్యం, మనం అనుసరించే ధర్మం ఇవన్నీ గురుత్వ స్వరూపాలే.

ముఖ్యాంశం

సాధకుని సిద్ధత. గురువు ఉన్నా, శిష్యుని మనస్సు సిద్ధంగా లేకపోతే ప్రయోజనం లేదు. వినయం, సహనం, నియమం, ఆత్మపరిశీలన ఇవి లేకపోతే గురువు దగ్గర ఉన్నా జ్ఞానం అందదు. మరోవైపు, ఇవి ఉన్నవారికి గురువు లేకున్నా మార్గం కనబడుతుంది. అంటే గురువు అవసరమా కాదా అన్నది కొంతవరకు సాధకుని అంతర్గత పరిపక్వతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

భగవద్గీతలో సమత్వబుద్ధి, ఇంద్రియనిగ్రహం, మనస్సు నియంత్రణ, నిష్కామ కర్మ ఇవి ప్రధాన సాధనాలుగా చెప్పబడతాయి. వీటిని క్రమంగా ఆచరించే వాడు ఆధ్యాత్మికంగా ఎదుగుతాడు. గురువు ఉంటే ఈ ప్రక్రియ వేగవంతం అవుతుంది. లేకపోతే కూడా ఆగిపోదు కానీ ప్రయాణం కొంచెం నెమ్మదిగా, కొంచెం కఠినంగా ఉంటుంది.

అందుకే తాత్పర్యం ఏమిటంటే గురువు లేకుండా ఆధ్యాత్మిక సాధన సాధ్యం, కానీ గురువు ఉంటే అది స్పష్టంగా, సురక్షితంగా, సులభంగా మారుతుంది. బాహ్య గురువు దారి చూపుతాడు, అంతర్గత గురువు నడిపిస్తాడు. ఈ రెండూ కలిసినప్పుడు సాధన సంపూర్ణమవుతుంది.

ముగింపు

నిజమైన గురువు మనలో ధర్మబుద్ధిని మేల్కొలుపుతాడు. మనల్ని అతనిపై ఆధారపడేలా చేయడు. స్వయంగా నిలబడేలా చేస్తాడు. ఆ స్థితికి చేరినప్పుడు, సాధకుడి ప్రతి అనుభవం గురువుగా మారుతుంది. అదే ఆధ్యాత్మిక పరిపక్వత.