ఉపవాసం ఎందుకు చేయాలి?

ఉపవాసం ఎందుకు చేయాలి?

ఉపవాసం అనేది కేవలం ఆహారం మానుకోవడం మాత్రమే కాదు. అది మనస్సు, ఇంద్రియాలు, ఆలోచనలు ఇవన్నీ శుద్ధి చేసే ఒక ఆత్మిక సాధన. “ఉపవాసం” అనే పదాన్ని విభజిస్తే “ఉప” అంటే సమీపంలో, “వాసం” అంటే నివసించడం. అర్థం —దైవసన్నిధిలో, ఆత్మస్వరూపానికి దగ్గరగా నివసించడం. ఈ భావనను లోతుగా చేసుకోవాలంటే భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన ఉపదేశాలను పరిశీలించాలి. గీతా శాస్త్రం జీవితాన్ని మెరుగుపర్చడానికి, శుద్ధిగా, ధర్మబద్ధంగా నడిపించడానికి మార్గదర్శనం చేస్తుంది. అందులో ఉపవాసానికి సంబంధించిన ఆంతర్యం కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

1. ఇంద్రియ నియంత్రణ కోసం ఉపవాసం

భగవద్గీతలో ఇంద్రియ నియంత్రణకు ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు. మనిషి మనస్సు చాలా చంచలమైనది. అది రుచులు, వాసనలు, శబ్దాలు, స్పర్శలు వంటి విషయాలవైపు పరుగులు తీస్తుంది. ఆహారం కూడా ఒక ప్రధాన ఇంద్రియాసక్తి. ఉపవాసం ద్వారా మనం ఈ ఆసక్తిని క్రమంగా నియంత్రిస్తాము.

గీతలో చెప్పబడిన భావం ప్రకారం, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టగలిగినవాడు యోగి. ఉపవాసం చేయడం ద్వారా మనం శరీరాన్ని మాత్రమే కాదు, మనస్సును కూడా నియంత్రించడం నేర్చుకుంటాము. ఒక రోజు ఆహారం మానుకోవడం ద్వారా మనం మన మనస్సుకు “నే అధిపతి” అనే సందేశం ఇవ్వబడుతుంది. ఇది ఆత్మబలాన్ని పెంచుతుంది.

2. సాత్విక జీవనానికి దారి

గీతలో ఆహారాన్ని సాత్విక, రాజస, తామస అనే మూడు రకాలుగా వివరించారు. సాత్విక ఆహారం శుద్ధి, ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయువు ఇస్తుంది. ఉపవాసం మనలో సాత్విక గుణాన్ని పెంచడానికి. ఎందుకంటే ఉపవాస సమయంలో మనం భోజనం కంటే ధ్యానం, జపం, ప్రార్థనలపై దృష్టి పెడతాం.

శరీరానికి తాత్కాలిక విశ్రాంతి ఇవ్వడం ద్వారా మనస్సు స్వచ్ఛంగా మారుతుంది. ఆలోచనలు నిర్మలంగా మారినప్పుడు సాత్విక గుణం పెరుగుతుంది. ఈ విధంగా ఉపవాసం కేవలం శారీరక క్రియ కాదు; అది గుణాత్మక మార్పుకు మార్గం.

3. యోగంలో తగినత

భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు యోగం గురించి చెప్పేటప్పుడు “అతిగా తినేవాడు యోగి కాలేడు, అసలు తిననివాడు కూడా యోగి కాలేడు” అనే భావాన్ని తెలియజేశారు. అంటే మితాహారం, మితాచారం అవసరం. ఉపవాసం కూడా అతి కాకూడదు.అది శరీరాన్ని హింసించే విధంగా ఉండకూడదు.

సరిగ్గా పాటించిన ఉపవాసం మనకు అనుగుణంగాతను నేర్పుతుంది. తినే రోజులలో నియంత్రణ, ఉపవాసం ఆత్మపరిశీలన—ఈ రెండు కలిసినప్పుడే యోగ సాధన సఫలమవుతుంది. కాబట్టి ఉపవాసం అనేది యోగానికి తోడ్పడే ఒక సాధనం.

4. ఆత్మపరిశీలన మరియు ఆధ్యాత్మిక పురోగతి

ఉపవాసం సమయంలో మనం భోజనంపై కాకుండా ఆత్మపై దృష్టి పెడతాం. ఇది ఆత్మపరిశీలనకు ఉత్తమ సమయం. గీతలో చెప్పినట్లు, మనిషి తన కర్తవ్యాన్ని తెలుసుకొని, ఫలసక్తి లేకుండా కర్మ చేయాలి. ఉపవాసం సమయంలో మనం మన జీవితం గురించి ఆలోచిస్తాము—నా కర్మ ధర్మబద్ధమా? నా ఆలోచనలు శుద్ధమా?

ఈ ప్రశ్నలు మనలో అంతర్గత మార్పును తీసుకొస్తాయి. ఉపవాసం మనసులోని దురాశలు, కోపం, అసూయ వంటి భావాలను తగ్గించడానికి. ప్రశాంతంగా మారినప్పుడు ఆధ్యాత్మిక మనస్సు వేగంగా జరుగుతుంది.

5. తపస్సు రూపంలో ఉపవాసం

గీతలో తపస్సును శరీరం, వాక్కు, మనస్సు అనే మూడు స్థాయిల్లో వివరించారు. ఉపవాసం శరీర తపస్సుకు ఒక రూపం. అయితే అది సాత్వికంగా ఉండాలి. దానిని ప్రదర్శన కోసం చేయకూడదు. “నేను ఎంత కఠినంగా ఉపవాసం చేస్తున్నాను” అని చూపించడం రాజస లేదా తామస గుణం.

సాత్విక ఉపవాసం అంటే వినయం, భక్తి, దైవస్మరణతో చేయడం. ఇది మనలో అంతర్గత శక్తిని పెంచుతుంది. తపస్సు ద్వారా మనం మన బలహీనతలను జయించగలుగుతాము.

6. దైవసన్నిధికి చేరువ

ఉపవాసం దైవానికి చేరువయ్యే మార్గంగా కూడా భావించబడుతుంది. ఆహారం తగ్గినప్పుడు మనస్సు లాఘవంగా ఉంటుంది. భక్తి, జపం, ధ్యానం సులభంగా జరుగుతాయి. గీతలో భక్తిని అత్యున్నత మార్గంగా చెప్పిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.

భక్తితో చేసిన ఉపవాసం మనలో సమర్పణ భావాన్ని పెంచుతుంది. “నేను దైవానికి శరణాగతి చేస్తున్నాను” అనే భావం కలుగుతుంది. ఇది ఆత్మశాంతిని ఇస్తుంది.

7. కర్మయోగానికి సహాయకారు

భగవద్గీతలో కర్మయోగం ప్రధాన సిద్ధాంతం. ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్తవ్యాన్ని చేయడం. ఉపవాసం కూడా ఒక విధమైన కర్మ. దానిని ఫలాపేక్షతో కాకుండా శుద్ధి కోసం చేయాలి.

ఉపవాసం ద్వారా మనం త్యాగాన్ని అలవాటు చేసుకుంటాము. ఆహారం వంటి ప్రాథమిక అవసరాన్ని కూడా కొంతసేపు వదులుకోవడం నేర్చుకున్నప్పుడు, జీవితంలోని ఇతర విషయాలలో కూడా త్యాగం చేయగలుగుతాము. ఇది కర్మయోగానికి బలాన్ని ఇస్తుంది.

8. ఆరోగ్యం మరియు ఆత్మబలం

గీత ప్రధానంగా ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం అయినప్పటికీ, దాని ఉపదేశాలు శారీరక ఆరోగ్యానికి కూడా దోహదపడతాయి. మితాహారం, నియమం, శుచిత్వం-ఇవన్నీ ఆరోగ్యానికి అవసరం. ఉపవాసం ద్వారా జీర్ణక్రియకు విశ్రాంతి లభిస్తుంది. శరీరం తేలికగా మారుతుంది.

అయితే గీత బోధించే ముఖ్యమైన విషయం—అతిగా కష్టపెట్టుకోవడం కాదు. శరీరాన్ని హింసించడం తామస గుణం. కాబట్టి ఉపవాసం శరీరానికి అనుకూలంగా, జ్ఞానంతో చేయాలి.

ముగింపు

ఉపవాసం అనేది కేవలం ఆహారం మానుకోవడం కాదు; అది ఒక ఆత్మశుద్ధి యజ్ఞం. భగవద్గీతలోని ఉపదేశాల ప్రకారం ఉపవాసం ఇంద్రియ నియంత్రణ, సాత్విక గుణవృద్ధి, యోగ సాధన, తపస్సు, భక్తి మరియు కర్మయోగానికి సహాయకులు.

సరిగ్గా అర్థం చేసుకొని, భక్తితో చేసిన ఉపవాసం మన జీవితాన్ని శ్రేయస్సు వైపు నడిపిస్తుంది. ఉపవాసం ద్వారా మనం శరీరానికి కాకుండా ఆత్మకు ఆహారం అందిస్తాము. అప్పుడు జీవితం కేవలం భౌతిక ప్రయాణం కాకుండా, ఆధ్యాత్మిక యాత్రగా మారుతుంది.