కరుణ చూపడమే గొప్పదా? కర్తవ్యం చేయడమే గొప్పదా?

“కరుణ చూపడమే గొప్పదా? కర్తవ్యం చేయడమే గొప్పదా?” అనే సందేహమే అర్జునుడి హృదయాన్ని కలవరపెట్టింది. భగవద్గీత రెండవ అధ్యాయం మొత్తం ఈ అంతర్గత సంఘర్షణకు శ్రీ కృష్ణ పరమాత్మ ఇచ్చిన సమాధానము గురించి తెలుసుకుందాము

కరుణ vs కర్తవ్యం – అర్జునుడి దుఃఖం

కురుక్షేత్ర యుద్ధరంగంలో అర్జునుడు తన ఎదురుగా నిలిచినవారిని చూసి కలత చెందాడు. గురువులు, బంధువులు, స్నేహితులు మొదలగు వారిపై ఆయుధం ఎత్తడం అతనికి క్రూరతగా, అకరుణగా అనిపించింది.
అర్జునుడి మాటల్లో:
- “వారిని చంపి నాకు రాజ్యం ఎందుకు?”
- “ఇది ధర్మమా? లేక పాపమా?”
- “కరుణతో వారిని వదిలేయడమే మంచిదేమో?”
ఇక్కడ అర్జునుడు కరుణను గొప్పదిగా భావించాడు. కానీ ఆ కరుణ నిజంగా శుద్ధమైనదా? లేక మోహంతో కలిసిన కరుణనా? ఇదే భగవద్గీత రెండవ అధ్యాయంలో కీలకమైన ప్రశ్న.

శ్రీకృష్ణుని మొదటి బోధ: ఇది నిజమైన కరుణ కాదు

భగవద్గీత 2వ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడిని నేరుగా మందలిస్తాడు.
అర్జునుడి దయను ఆయన “అర్యజుష్టం కాదు”, “అకీర్తికరం” అని అంటాడు.
అర్థం ఏమిటంటే,
- కర్తవ్యం తప్పించుకోవడానికి, భయంతో లేదా మోహంతో పుట్టిన కరుణ నిజమైన కరుణ కాదు.
కరుణ అనేది:
- జ్ఞానంతో కూడినదై ఉండాలి
- ధర్మానికి అనుకూలంగా ఉండాలి
- సమాజానికి హితాన్ని కలిగించాలి
కానీ అర్జునుడి కరుణ:
* శరీర బంధాలపై ఆధారపడింది
* ఆత్మ సత్యాన్ని మరచిపోయింది
* క్షత్రియ ధర్మాన్ని విస్మరించింది
అందుకే శ్రీకృష్ణుడు ఆ కరుణను అంగీకరించలేదు .

ఆత్మ జ్ఞానం – కర్తవ్యానికి పునాది

గీత రెండవ అధ్యాయం ప్రధానంగా ఆత్మ తత్వంను వివరిస్తుంది.
* ఆత్మ నశించదు
* శరీరం మారుతుంది, ఆత్మ కాదు
* చావు అనేది శరీరానికే, ఆత్మకు కాదు
ఈ బోధ ఎందుకంటే అర్జునుడు భావిస్తున్న కరుణ శరీర దృష్టితో ఉంది. కానీ నిజమైన కరుణ ఆత్మ దృష్టితో ఉండాలి.
ఆత్మ నశించదు అన్న సత్యాన్ని గ్రహించినప్పుడు, “నేను చంపుతున్నాను” అన్న భావన కూలిపోతుంది. అప్పుడు కర్తవ్యం చేయడం క్రూరత కాదు, అది ధర్మం అవుతుంది.

కర్తవ్యం అంటే కఠిన హృదయమా?

ఇక్కడ ఒక అపోహ ఉంది. - “కర్తవ్యం చేయడం అంటే కఠినంగా మారిపోవడం.” అని చాలామంది భావిస్తారు.
గీతలో కృష్ణ పరమాత్మ చెప్పేది ఇది కాదు.
* ఆసక్తి లేకుండా
* ఫలాపేక్ష లేకుండా
* ద్వేషం లేకుండా
* మమకారం లేకుండా
చేసే కర్మనే నిష్కామ కర్మ అంటారు.
అటువంటి కర్తవ్యం:
* హింస కాదు
* క్రూరత కాదు
* అది ధర్మ రక్షణ కోసం చేసిన చర్య
కాబట్టి కర్తవ్యం చేయడం అంటే కరుణను వదలడం కాదు, కరుణను సరైన మార్గంలో వ్యక్తపరచడం.

కరుణ ధర్మానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటే?

గీత రెండవ అధ్యాయంలోని
కరుణ:
* ధర్మాన్ని కాపాడితే గొప్పది
* అధర్మాన్ని ప్రోత్సహిస్తే ప్రమాదకరం
అదే అర్జునుడు యుద్ధం చేయకుండా ఉంటే:
* అధర్మం విజయం సాధిస్తుంది
* అన్యాయం కొనసాగుతుంది
* సమాజం క్షీణిస్తుంది
అప్పుడు అతని కరుణ అనేక నిరపరాధుల బాధకు కారణమవుతుంది.
కాబట్టి
ధర్మ రక్షణ కోసం కఠినంగా కనిపించే కర్తవ్యం కూడా పరమ కరుణే.

స్థితప్రజ్ఞుడి దృష్టిలో కరుణ మరియు కర్తవ్యం

భగవద్గీత 2వ అధ్యాయం చివరలో స్థితప్రజ్ఞుడు గురించి వివరణ వస్తుంది.
స్థితప్రజ్ఞుడు:
* రాగ ద్వేషాలకు అతీతుడు
* సుఖ దుఃఖాలలో సమబుద్ధి కలవాడు
* తన కర్తవ్యాన్ని ప్రశాంతంగా చేస్తాడు
అతని కరుణ:
* భావోద్వేగం కాదు
* అజ్ఞానం కాదు
* జ్ఞానంతో కూడిన సమత్వం
అతని కర్తవ్యం:
* అహంకారం లేకుండా
* ఫలంపై ఆశ లేకుండా
* పరమాత్మకు అర్పణగా
ఇదే గీత సూచించే ఆదర్శం.

గీత తాత్పర్యం: కరుణ + కర్తవ్యం

భగవద్గీత రెండవ అధ్యాయం చెప్పే సారాంశం ప్రకారం :
కర్తవ్యం లేని కరుణ → మోహం
కరుణ లేని కర్తవ్యం → క్రూరత
ధర్మంతో కూడిన కర్తవ్యం → పరమ కరుణ
శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడిని కరుణను వదలమని చెప్పలేదు. అతని కరుణను శుద్ధి చేసి, జ్ఞానంతో కర్తవ్యంగా మార్చాడు.

ముగింపు

అయితే ప్రశ్నకు సమాధానం ఏమిటి?
కరుణ చూపడమే గొప్పదా? కర్తవ్యం చేయడమే గొప్పదా?
భగవద్గీత 2వ అధ్యాయం ప్రకారం సమాధానం:
ధర్మానికి అనుకూలమైన కర్తవ్యం చేయడమే నిజమైన కరుణ.
కర్తవ్యం ధర్మబద్ధంగా ఉంటే,
అది వ్యక్తిగతంగా కఠినంగా కనిపించినా,
సమాజానికి, ఆత్మోన్నతికి అది అత్యున్నత కరుణగా మారుతుంది.
ఇదే శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి, మనందరికీ ఇచ్చిన శాశ్వత సందేశం