ఆత్మ అంటే ఏమిటి? అది నిజంగా ఉందా?

ఆత్మ అంటే ఏమిటి? అది నిజంగా ఉందా? అనే ప్రశ్న మానవ జీవితంలో అత్యంత లోతైన ఆధ్యాత్మిక విచారణల్లో ఒకటి. శరీరం, మనసు, భావాలు, ఆలోచనలు మొదలగునవి మారుతూ ఉంటాయి. అయితే మనలో మారని మూల స్వరూపం ఏదైనా ఉందా? ఈ ప్రశ్నకు భగవద్గీత అత్యంత స్పష్టమైన మరియు లోతైన సమాధానం అందిస్తుంది. గీతా దృష్టిలో “ఆత్మ” అనేది మన అసలు స్వరూపం. అది శరీరానికి భిన్నమైనది, నిత్యమైనది, అవినాశమైనది.

ఆత్మ యొక్క నిర్వచనం – గీతా దృష్టి

భగవద్గీత ప్రకారం మనం కేవలం ఈ శరీరం కాదు. శరీరం అనేది ఒక వస్త్రంలాంటిది. మన అసలు స్వరూపం ఆత్మ. ఆత్మ అనేది చైతన్యరూపం. అది జీవికి ప్రాణం, జ్ఞానం, స్పృహను ఇస్తుంది. శరీరం చనిపోయినప్పుడు కూడా ఆత్మ నశించదు. అది మరో శరీరాన్ని ధరిస్తుంది.
శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెప్పిన ముఖ్యమైన బోధ ఏమిటంటే, శరీరం నశించేది, ఆత్మ నశించనిది. కత్తి కోయలేనిది, అగ్ని దహించలేనిది, నీరు తడపలేనిది, గాలి ఎండబెట్టలేనిది ఆత్మ. ఈ వర్ణన ద్వారా ఆత్మ పదార్థరూపం కాదని, అది భౌతికమైనది కాదని అర్థమవుతుంది.

శరీరం – ఆత్మ మధ్య తేడా

మనము సాధారణంగా “నేను” అని చెప్పేటప్పుడు శరీరాన్ని సూచిస్తాము. కానీ గీతా ప్రకారం “నేను” అనేది శరీరం కాదు. శరీరం బాల్యం, యౌవనం, వృద్ధాప్యం గా మారుతుంది. కానీ ఈ మార్పులను గమనించే చైతన్యం (ఆత్మ) మారదు. ఆ గమనించే సాక్షి స్వరూపమే ఆత్మ.
శరీరానికి జననం ఉంది, మరణం ఉంది. ఆత్మకు ఇవి లేవు. శరీరం ప్రకృతికి చెందినది. ఆత్మ పరమసత్యానికి చెందినది. శరీరం నిద్రపోతుంది, అలసిపోతుంది, బాధపడుతుంది. కానీ ఆత్మ ఎల్లప్పుడూ సాక్షిగా మాత్రమే ఉంటుంది.

ఆత్మ నిజంగా ఉందా?

ఈ ప్రశ్నకు భగవద్గీత ప్రత్యక్ష తాత్విక సమాధానం ఇస్తుంది. మనం “నేను ఉన్నాను” అనే భావాన్ని ఎప్పుడూ అనుభవిస్తాము. ఈ “ఉన్నాను” అనే అనుభూతి శరీరానికి చెందినది కాదు. ఎందుకంటే శరీరం ప్రతి క్షణం మారుతోంది. కణాలు మారుతున్నాయి. ఆలోచనలు మారుతున్నాయి. అయినా “నేను” అనే భావం నిరంతరం ఉంటుంది. అదే ఆత్మ సాక్ష్యం.
విద్యుత్ కనిపించదు, కానీ దీపం వెలుగుతుంది. గాలి కనిపించదు, కానీ అనుభవిస్తాం. అలాగే ఆత్మ కూడా కనబడదు కానీ చైతన్యంగా అనుభవంలో ఉంటుంది. జీవం ఉన్న శరీరం మరియు జీవం లేని శరీరం మధ్య తేడా ఏమిటి?. అదే ఆత్మ అని గీతా సూచిస్తుంది.

ఆత్మ లక్షణాలు

భగవద్గీత ప్రకారం ఆత్మకు కొన్ని ముఖ్యమైన లక్షణాలు ఉన్నాయి:

1. నిత్యత్వం:
ఆత్మ ఎప్పటికీ ఉంటుంది. అది కాలానికి అతీతం. జననం ముందు కూడా ఉంది, మరణం తరువాత కూడా ఉంటుంది.

2. అవినాశిత్వం:
ఏ శక్తి కూడా ఆత్మను నశింపజేయలేరు. ప్రకృతి నియమాలు దానికి వర్తించవు.

3. అచలత్వం:
ఆత్మ స్థిరమైనది. అది మార్పులకు లోను కాదు.

4. సాక్షిత్వం:
మన అనుభవాలన్నింటికీ సాక్షి ఆత్మ. సుఖం, దుఃఖం, భయం, ఆనందం మొదలగునవి మనసుకు సంబంధించినవి. ఆత్మ వాటిని చూస్తుంది.

5. శుద్ధ స్వరూపం:
ఆత్మకు పాపం, పుణ్యం అంటవు. అవి కర్మలకు సంబంధించిన ఫలితాలు. ఆత్మ మాత్రం స్వచ్ఛమైనది.

శరీర మార్పులు – ఆత్మ స్థిరత్వం

గీతలో ఒక అందమైన ఉపమానం ఉంది: మనిషి పాత బట్టలు విసిరేసి కొత్త బట్టలు ధరించినట్లు, ఆత్మ పాత శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి కొత్త శరీరాన్ని ధరిస్తుంది. ఇది పునర్జన్మ భావనకు ఆధారం.
ఈ భావన ద్వారా మరణం పట్ల భయం తగ్గుతుంది. మరణం అంతం కాదు, మార్పు మాత్రమే. జీవయాత్రలో ఒక దశ మాత్రమే.

ఆత్మ జ్ఞానం ఎందుకు అవసరం?

ఆత్మ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల జీవితం పట్ల దృష్టికోణం మారుతుంది. సాధారణంగా మనం శరీరంతో, స్థాయితో, సంపదతో, సంబంధాలతో మనల్ని మనం నిర్వచించుకుంటాం. ఇవన్నీ తాత్కాలికం. ఆత్మ జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు మనిషి అసలు విలువలను గ్రహిస్తాడు.
దీంతో:
* భయం తగ్గుతుంది
* మరణంపై ఆందోళన తగ్గుతుంది
* అధిక ఆశలు తగ్గుతాయి
* కర్తవ్యంపై దృష్టి పెరుగుతుంది
* సమత్వ బుద్ధి వస్తుంది

అనుభవంలో ఆత్మను ఎలా గ్రహించాలి?

గీతా ప్రకారం ఆత్మను కళ్లతో చూడలేము. అది జ్ఞానంతో గ్రహించాలి. ధ్యానం, విచారణ, నిష్కామ కర్మ, భక్తి మొదలగునవి ఆత్మ జ్ఞానానికి మార్గాలు.
మనసు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, ఆలోచనలు నెమ్మదించినప్పుడు, “నేను ఎవరు?” అనే ప్రశ్నపై మనస్సు నిలిచినప్పుడు ఆత్మ అనుభూతి ప్రారంభమవుతుంది. ఇది భావన కాదు. ప్రత్యక్ష అంతర్ముఖ అనుభవం.

ఆత్మ మరియు పరమాత్మ సంబంధం

భగవద్గీతలో మరో ముఖ్యమైన భావన ఏమిటంటే ఆత్మ మరియు పరమాత్మ సంబంధం. ప్రతి జీవిలో ఉన్న ఆత్మ పరమాత్మ యొక్క అంసంగా చెప్పబడింది. అంటే ప్రతి జీవిలో దైవ చైతన్యం ఉంది. అందుకే అన్ని జీవుల పట్ల దయ, సమభావం అవసరం.
ఇది నైతిక జీవనానికి కూడా పునాది. ఇతరులను హాని చేయడం అంటే అదే దైవ చైతన్యాన్ని అవమానించడం.

సందేహం ఎందుకు వస్తుంది?

ఆత్మ కనిపించదు కాబట్టి సందేహం సహజం. మనం ఇంద్రియాలతో గ్రహించేది నిజమని భావిస్తాం. కానీ భగవద్గీత దృష్టిలో ఇంద్రియాలకు అందని సత్యం కూడా ఉంటుంది. జ్ఞానం, ధ్యానం, శ్రద్ధ ద్వారా ఆ సత్యాన్ని గ్రహించాలి.
అర్జునుడికీ ఇదే సందేహం వచ్చింది. శ్రీకృష్ణుడు తర్కంతో, అనుభవంతో, తాత్విక బోధతో ఆ సందేహాన్ని తొలగించాడు.

ముగింపు

భగవద్గీత ప్రకారం ఆత్మ అనేది మన అసలు స్వరూపం. నిత్యమైనది, అవినాశమైనది, చైతన్యరూపమైనది. శరీరం తాత్కాలికం, ఆత్మ శాశ్వతం. ఆత్మ నిజంగా ఉందా? అనే ప్రశ్నకు భగవద్గీత సమాధానం అవును, అది మన అనుభవానికి మూలం. “నేను ఉన్నాను” అనే స్పృహే ఆత్మ సాక్ష్యం.
ఆత్మ జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు జీవితం పట్ల భయం తగ్గి, ధైర్యం పెరిగి, కర్తవ్య నిష్ఠ పెరిగి, సమత్వ దృష్టి ఏర్పడుతుంది. అందుకే గీతా బోధలో ఆత్మ తత్వం కేంద్ర స్థానంలో ఉంది.