ధృతరాష్ట్రుడు సంజయుడిని ఏ ప్రశ్న అడిగాడు?

ధృతరాష్ట్రుడు సంజయుడిని అడిగిన ప్రశ్న భగవద్గీత ప్రారంభానికి కారణమైన అత్యంత ముఖ్యమైన సందర్భం. ఈ ప్రశ్న యుద్ధరంగంలోని పరిస్థితిని మాత్రమే కాదు, ధృతరాష్ట్రుడి మనస్తత్వాన్ని కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది.

కురుక్షేత్రంలో పాండవులు మరియు కౌరవులు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు. హస్తినాపురానికి చెందిన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు జన్మతోనే అంధుడు. కాబట్టి యుద్ధభూమిలో జరుగుతున్నది అతనికి కనిపించదు. అతనికి దివ్యదృష్టి ప్రసాదం ఉన్న సంజయుడు యుద్ధరంగాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూడగలడు. అందుకే ధృతరాష్ట్రుడు సంజయుడిని యుద్ధభూమి పరిస్థితి గురించి అడిగాడు.
ధృతరాష్ట్రుడు అడిగిన ప్రశ్న యొక్క భావం ఇలా ఉంటుంది:
“ధర్మక్షేత్రమైన కురుక్షేత్రంలో యుద్ధానికి సిద్ధంగా చేరిన నా కుమారులు మరియు పాండవులు ఏమి చేస్తున్నారు?”
ఈ ఒక్క ప్రశ్నలోనే అనేక అంతర్ముఖ భావాలు దాగి ఉన్నాయి.

1 “ధర్మక్షేత్రం” అనే పదం వెనుక భావం

కురుక్షేత్రాన్ని ధర్మభూమి అని పిలుస్తారు. ఇది పవిత్రమైన స్థలం. ఇలాంటి పవిత్రమైన ప్రదేశంలో యుద్ధం జరగడం ధృతరాష్ట్రుడికి అంతర్గత ఆందోళన కలిగించింది. ధర్మభూమి ప్రభావంతో తన కుమారుల మనసు మారుతుందేమో అనే చిన్న భయం కూడా అతనిలో ఉంది. ఎందుకంటే తన కుమారులు అన్యాయపక్షంలో ఉన్నారని అతనికి లోలోపల తెలుసు.

2 “నా వారు – వారి వారు” అనే భావం

ధృతరాష్ట్రుడు ప్రశ్న అడిగేటప్పుడు “నా కుమారులు” మరియు “పాండవులు” అని వేరు వేరుగా పేర్కొంటాడు. ఇక్కడ అతని మమకారం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. పాండవులు కూడా అతని కుటుంబానికి చెందిన వారే అయినా, వారిని “మనవారు” అని కాకుండా వేరుగా చూపించాడు. ఇది అతని పక్షపాతం, అసక్తి, అహంకారం తెలియజేస్తుంది.

3 యుద్ధం ప్రారంభానికి ముందు ఉత్కంఠ

ధృతరాష్ట్రుడు యుద్ధం ప్రారంభానికి ముందు పరిస్థితి ఎలా ఉందో తెలుసుకోవాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాడు. సైన్యాల ఏర్పాట్లు, వీరుల స్థానం, యుద్ధ వాతావరణం మొదలగునవన్నీ ఎలా ఉన్నాయో తెలుసుకోవాలనే ఉత్కంఠ అతని ప్రశ్నలో ఉంది.

4 ధృతరాష్ట్రుడి అంతరంగ స్థితి

ఈ ప్రశ్న కేవలం సమాచారం కోసం కాదు. అతని మనసులో ఉన్న కలత, భయం, అనిశ్చితి కూడా ఇందులో కనిపిస్తుంది. తన కుమారుల విజయం కావాలని కోరుకుంటున్నా, వారు అధర్మపక్షంలో ఉన్నారనే నిజం అతనికి తెలుసు. అందుకే ధర్మభూమిలో ఏమి జరుగుతుందో అని ఆందోళన చెందాడు.

5 భగవద్గీత ప్రారంభానికి కారణమైన ప్రశ్న

ఈ ప్రశ్నతోనే సంజయుడు యుద్ధరంగంలోని దృశ్యాలను వివరించడం ప్రారంభించాడు. ఆ వివరణలో అర్జునుడి విషాదం, శ్రీకృష్ణుని ఉపదేశం, జీవన తత్వం మొదలగునవన్నీ బయటపడ్డాయి. అంటే భగవద్గీత మొత్తం ఉపదేశానికి ఇది ప్రారంభ ద్వారం.

సంక్షిప్తంగా భావం

ధృతరాష్ట్రుడు సంజయుడిని అడిగిన ప్రశ్న యుద్ధ సమాచారం కోసం మాత్రమే కాదు.
* అతని మమకారం
* పక్షపాతం
* అంతర్గత భయం
* ధర్మంపై అనుమానం
* యుద్ధ ఉత్కంఠ
ఇవన్నీ ప్రతిబింబించే ప్రశ్న.
ఈ ఒక్క ప్రశ్న భగవద్గీత అనే మహత్తర ఆధ్యాత్మిక గ్రంథానికి ఆరంభ శబ్దం అయ్యింది.