మహాభారతంలో సంజయుడు ఎవరు? ఆయనకు దివ్యదృష్టి ఎలా లభించింది?

మహాభారతంలో ముఖ్య పాత్రధారుల్లో ఒకరు సంజయుడు. ఆయన పేరు ఎక్కువగా భగవద్గీత సందర్భంలో వినిపిస్తుంది. కురుక్షేత్ర యుద్ధ సమయంలో అంధుడైన ధృతరాష్ట్ర మహారాజుకు యుద్ధరంగంలో జరుగుతున్న ప్రతి సంఘటనను ప్రత్యక్షంగా వివరిస్తూ చెప్పినవాడు సంజయుడే. అందువల్ల ఆయన పాత్ర ప్రత్యేకమైనది, ఆధ్యాత్మికమైనది కూడా. సంజయుడి గురించి తెలుసుకోవడం అంటే కేవలం ఒక పాత్రను తెలుసుకోవడం కాదు, ధర్మం, జ్ఞానం, దివ్యశక్తి ఎలా కలిసి పనిచేస్తాయో అర్థం చేసుకోవడం కూడా.

సంజయుడు ఎవరు?

సంజయుడు హస్తినాపుర రాజసభలో ధృతరాష్ట్రుడికి సమీప సహాయకుడు, సలహాదారు, రథసారథి. ఆయన నిజాయితీ, ధర్మబుద్ధి, ప్రశాంత స్వభావం కలవాడు. రాజు అంధుడైనందున రాజ్య వ్యవహారాల్లో, యుద్ధ విషయాల్లో ఆయనకు సంజయుడు విశ్వసనీయ సహాయకుడిగా ఉండేవాడు.
సంజయుడు కేవలం సేవకుడు కాదు. జ్ఞానవంతుడు, ఆలోచనాత్మకుడు, నిజం చెప్పడానికి వెనుకాడని వ్యక్తి. ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుల తప్పులను సమర్థించుకునే ప్రయత్నం చేసినప్పుడు కూడా సంజయుడు అనేకసార్లు నిజం చెప్పాడు. అందువల్ల ఆయనను ధర్మపరుడు, నిష్పక్షపాతుడు అని కూడా పేర్కొంటారు.

కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో సంజయుడి ప్రాధాన్యం

కురుక్షేత్ర యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు ధృతరాష్ట్రుడు అంధుడై ఉండటం వల్ల యుద్ధరంగంలో ఏమి జరుగుతుందో చూడలేడు. కానీ అతనికి తెలుసుకోవాలనే ఆత్రం ఉంది. తన కుమారుల పరిస్థితి, పాండవుల యుద్ధశక్తి, యుద్ధం ఎలా సాగుతోంది అనే వివరాలు తెలుసుకోవాలనుకున్నాడు.
అప్పుడు సంజయుడు యుద్ధరంగంలోని ప్రతి దృశ్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూసినట్టుగా వివరించాడు. ఇది సాధారణ దృష్టితో సాధ్యం కాదు. ఇక్కడే “దివ్యదృష్టి” అనే విశేష శక్తి గురించి విషయం వస్తుంది.

సంజయుడికి దివ్యదృష్టి ఎలా లభించింది?

మహర్షి వ్యాసుడు మహాభారత రచయిత మాత్రమే కాదు, గొప్ప ఋషి, యోగశక్తి కలవాడు. ఆయనకు దూరదర్శనం, అంతరజ్ఞానం వంటి దివ్య శక్తులు ఉన్నాయి. యుద్ధం ప్రారంభమయ్యే ముందు ధృతరాష్ట్రుడిని కలుసుకుని యుద్ధం గురించి చెప్పారు.
వ్యాసుడు ధృతరాష్ట్రునికి ఒక అవకాశం ఇచ్చాడు “నీవు ఇష్టపడితే నీకు దివ్యదృష్టి ప్రసాదిస్తాను. నీవే యుద్ధాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూడగలవు” అని అన్నాడు. అయితే ధృతరాష్ట్రుడు తన సంతానం నాశనం అవుతున్న దృశ్యాన్ని చూడలేనని, ఆ బాధ తాను తట్టుకోలేనని చెప్పి ఆ వరాన్ని తిరస్కరించాడు.
అప్పుడు వ్యాసుడు ఆ దివ్యదృష్టిని సంజయుడికి ప్రసాదించాడు. దీంతో సంజయుడు యుద్ధరంగంలో జరుగుతున్న ప్రతి సంఘటనను అక్కడే ఉన్నట్టుగా చూడగలిగాడు, వినగలిగాడు. అంతేకాదు యోధుల మనసులోని భావాలనూ గ్రహించగలిగాడు.

దివ్యదృష్టి అంటే ఏమిటి?

దివ్యదృష్టి అనేది సాధారణ కంటి చూపు కాదు. ఇది యోగశక్తి ద్వారా లభించే ఆధ్యాత్మిక దృష్టి. దూరంలో జరుగుతున్న విషయాలను, సాధారణంగా చూడలేని విషయాలను గ్రహించే శక్తి. కాలం, దూరం అనే పరిమితులను దాటే జ్ఞానదృష్టి.
సంజయుడి దివ్యదృష్టి వల్లే భగవద్గీత ఉపదేశం మనకు అందింది. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెప్పిన గీతా జ్ఞానాన్ని సంజయుడు పూర్తిగా వినగలిగాడు. తర్వాత అదే సంభాషణను ధృతరాష్ట్రుడికి వివరించాడు.

సంజయుడు గీతను ఎలా విన్నాడు?

కురుక్షేత్రంలో శ్రీకృష్ణుడు మరియు అర్జునుడు మధ్య జరిగిన సంభాషణ సాధారణం కాదు. అది పరమాత్మ జ్ఞానం. ఆ సమయంలో యుద్ధరంగంలో ఉన్న ఇతరులకు ఆ గంభీరత, ఆత్మజ్ఞానం పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. కానీ సంజయుడు దివ్యదృష్టి వల్ల ఆ సంభాషణను సంపూర్ణంగా గ్రహించాడు.
అందుకే భగవద్గీత ప్రారంభంలో ధృతరాష్ట్రుడు అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానం చెబుతూ సంజయుడు యుద్ధరంగ దృశ్యాలను వివరించటం మొదలుపెడతాడు. గీత అంతా కూడా సంజయుడి వాక్యాల రూపంలోనే మనకు అందింది.

సంజయుడి లక్షణాలు

సంజయుడికి దివ్యదృష్టి లభించడానికి కారణం కేవలం వ్యాసుని వరం మాత్రమే కాదు. అతని అంతర్గత శుద్ధి కూడా. ఆయనలో ఉన్న గుణాలు:
* నిజాయితీ
* ధర్మబుద్ధి
* ప్రశాంత స్వభావం
* నిష్పక్షపాత భావన
* గురుభక్తి
* ఆత్మ నియంత్రణ
ఇలాంటి గుణాలు ఉన్నవారికి మాత్రమే దివ్య జ్ఞానం లభిస్తుందని ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలు చెబుతాయి.

సంజయుడి పాత్రలో ఉన్న లోతైన సందేశం

సంజయుడి పాత్ర మనకు ఒక గొప్ప బోధ ఇస్తుంది.
శరీర దృష్టి లేకపోయినా జ్ఞాన దృష్టి ఉండాలి.
ధృతరాష్ట్రుడికి కళ్ళు లేవు. అది శారీరక అంధత్వం.
కానీ అతని సమస్య నిజానికి మానసిక అంధత్వం. తన కుమారుల అధర్మాన్ని చూడలేకపోవడం.
సంజయుడికి సాధారణ స్థితి ఉన్నప్పటికీ దివ్యదృష్టి లభించింది. ఎందుకంటే అతని మనసు స్పష్టంగా ఉంది. అంటే, అంతర శుద్ధి ఉన్నప్పుడు జ్ఞానం ప్రత్యక్షమవుతుంది.

ముగింపు

సంజయుడు మహాభారతంలో కేవలం వర్ణనకర్త మాత్రమే కాదు. ధర్మసాక్షి. ఆయన ద్వారా మనకు భగవద్గీత అనే అమూల్య ఆధ్యాత్మిక సంపద లభించింది. వ్యాస మహర్షి ప్రసాదించిన దివ్యదృష్టి వల్ల ఆయన యుద్ధరంగాన్ని దూరం నుంచే ప్రత్యక్షంగా చూశాడు. ఆ దివ్యశక్తికి మూలం ఆయన వ్యక్తిత్వం, నిజాయితీ, ధర్మపరత్వం.
సంజయుడి కథ మనకు చెబుతుంది ఏమిటంటే,
నిజాన్ని స్వీకరించే మనసు ఉంటే, జ్ఞానం స్వయంగా ప్రత్యక్షమవుతుంది.