శ్లోకం 10 - 2
న విదుః సురసణాః ప్రభవం న మహర్షయః |
అహమాదిర్హి దేవానాం మహర్షీణాం చ సర్వశః ||
పదాలు - అర్థాలు
- న విదుః = ఎరుగజాలరు లేదా పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు.
- సురసణాః = దేవతల సమూహాలు లేదా దేవతలు అందరూ.
- ప్రభవం = పుట్టుకను, ఉద్భవించిన విధానాన్ని లేదా ఆధిపత్యాన్ని.
- న = కాదు (తెలుసుకోలేరు).
- మహర్షయః = సప్తర్షులు మొదలైన మహా మహర్షులు కూడా.
- అహమ్ = నేనే.
- ఆదిః హి = మూలకారణము (మొదట ఉన్నవాడను నేనే).
- దేవానామ్ = దేవతలకు.
- మహర్షీణామ్ చ = మరియు మహర్షులకు కూడా.
- సర్వశః = అన్ని విధముగా, సమస్త ప్రక్రియలలోనూ.
సమగ్ర తాత్పర్యం
శ్రీమద్భగవద్గీతలో పదవ అధ్యాయమైన 'విభూతి యోగము' అత్యంత విశిష్టమైనది. భగవంతుని దివ్య విభూతులను, ఆయన అనంతమైన ఐశ్వర్యాలను అర్జునుడికి వివరిస్తూ శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు ఈ రెండవ శ్లోకాన్ని ప్రసాదించాడు. ఈ సృష్టిలో ఎంతో మంది దేవతలున్నారు, మహానుభావులైన మహర్షులున్నారు, సర్వస్వం ఎరిగిన తపోధనులున్నారు. అయినప్పటికీ, ఆ దేవతలందరికీ మరియు మహర్షులందరికీ మూలకారణమైన పరబ్రహ్మం ఎవరో, వారి పుట్టుకకు లేదా ఉనికికి కారణం ఎటో స్వయంగా ఆ దేవతలే పూర్తిస్థాయిలో తెలుసుకోలేకపోతున్నారు.
లోకంలో ఒకరి గురించిన వివరాలు తెలుసుకోవాలంటే వారి వంశం, పుట్టుక, పూర్వోత్తరాలు చూడటం సహజం. కానీ సృష్టిలోని సమస్త దేవతలకు, సమస్త మహర్షులకు తానే ఆది మూలమని, తనకంటే ముందు ఎవరూ లేరని శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ స్పష్టం చేస్తున్నాడు. అంటే, సమస్త విశ్వానికి ఆధారమైన పరమాత్ముని తత్త్వాన్ని పరిమితమైన ఇంద్రియాలు, అల్పమైన మేధస్సు కలిగిన జీవులు ఎవరూ పూర్తిగా అంచనా వేయలేరు. భగవంతుని లీలలు కేవలం ఆయన కటాక్షం వల్ల మాత్రమే, కొంతవరకు భక్తి భావంతో అనుభవపూర్వకంగా దర్శించగలగడమే తప్ప, మేధోమథనంతో పూర్తిగా బంధించలేమనే పరమ సత్యాన్ని ఈ శ్లోకం మనకు బోధిస్తుంది. సమస్త చరాచర సృష్టికి అతీతంగా ఉన్న ఆ అగోచర శక్తి మహిమ ఎంతటిదో దీని ద్వారా అవగతమవుతుంది.
ఆధునిక కాలంలో ఈ శ్లోకం యొక్క ప్రాముఖ్యత
నేటి ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్ర యుగంలో మానవుడు సాంకేతికపరంగా ఎంతో పురోగతి సాధించాడు. అంతరిక్ష రహస్యాలను ఛేదిస్తున్నానని, అణువును చీల్చి శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తున్నానని, విశ్వం పుట్టుకకు సంబంధించిన 'బిగ్ బ్యాంగ్' సిద్ధాంతాన్ని సైతం లెక్కగట్టానని మనిషి గర్విస్తున్నాడు. అయితే, ఎంతటి విజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందినా, మానవ మేధస్సుకు ఒక నిర్దిష్టమైన పరిమితి ఉంటుందనే సత్యాన్ని ఈ శ్లోకం మన కళ్ల ముందుంచుతుంది.
శాస్త్రీయ అహంకారానికి నిగ్రహం : నేటి ఆధునిక మానవుడు తన సైంటిఫిక్ పురోగతితో సర్వస్వం తానే సాధించానని, ప్రకృతిని పూర్తిగా శాసించగలనని భ్రమపడుతుంటాడు. కానీ, ప్రకృతి శక్తుల ముందు, ఈ అనంత విశ్వం యొక్క విశాలత ముందు మనిషి ఎంత అల్పుడో ఈ శ్లోకం నిరూపిస్తుంది. దేవతలు మరియు మహర్షులకే అంతుచిక్కని ఆ ఆదిశక్తి ముందు మానవ మేధస్సు ఎంతో పరిమితమైనదని గ్రహించడం ద్వారా శాస్త్రీయ రంగంలోనూ, వ్యక్తిగత జీవితంలోనూ వినమ్రత అలవడుతుంది.
తెలియని దానిని అంగీకరించే మనస్తత్వం : సమాజంలో ప్రతిదానికి లాజిక్ వెతికే తరం ఇది. ప్రతి సంఘటనకు ఒక భౌతిక కారణం ఉండాలని కోరుకుంటాము. అయితే, సైన్స్ లేదా హేతువాదానికి కూడా అంతుచిక్కని కొన్ని అతీత శక్తులు ఈ విశ్వంలో ఉంటాయని ఈ శ్లోకం ద్వారా అర్థం చేసుకోవచ్చు. అన్నింటినీ మనమే నియంత్రిస్తున్నామనే భ్రమను తొలగించి, విశ్వాన్ని నడిపించే ఒక అత్యున్నత శక్తి ఉందనే వాస్తవాన్ని గౌరవించే మానసిక స్థితిని ఇది పెంపొందిస్తుంది.
అహంకారాన్ని అణచివేయడం : కొద్దిపాటి జ్ఞానం, సంపద లేదా అధికారం లభించగానే మనిషి సర్వస్వం తనకే తెలుసనే అహంకారంతో ప్రవర్తిస్తుంటాడు. సృష్టికర్తను, సమస్త దేవతలను సృష్టించిన ఆ పరతత్త్వాన్ని ఎవరూ పూర్తిగా ఎరుగలేరన్నప్పుడు, సామాన్య మానవులమైన మనం కేవలం అల్పమైన జ్ఞానంతో సమస్త లోకాన్ని శాసించగలమని అనుకోవడం ఎంతమాత్రం సరికాదు. ఈ భావన మనిషిలోని అహంకారాన్ని అణచివేసి, నిరాడంబరమైన జీవనానికి పునాది వేస్తుంది.