మహాభారతంలోని భీష్మ పర్వం వివరణ
మహాభారతంలోని 18 పర్వాలలో ఆరవది "భీష్మ పర్వం". శాంతి కోసం జరిగిన అన్ని ప్రయత్నాలు విఫలమైన తర్వాత, ఉద్యోగ పర్వం ముగింపులో యుద్ధం అనివార్యమని తేలిపోయింది. ఈ భీష్మ పర్వంతోనే కురుక్షేత్ర మహాయుద్ధం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ పర్వానికి ఈ పేరు రావడానికి కారణం, కౌరవ సేనాధిపతిగా భీష్ముడు మొదటి పది రోజులు యుద్ధాన్ని నడిపించడం. అయితే, ఈ పర్వంలో అత్యంత ముఖ్యమైన, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధిగాంచిన అంశం ఏమిటంటే శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి బోధించిన "భగవద్గీత". ఈ వ్యాసంలో భీష్మ పర్వంలోని ముఖ్య ఘట్టాలను సరళమైన తెలుగులో తెలుసుకుందాం.
భీష్మ పర్వం అంటే ఏమిటి?
కురుక్షేత్ర యుద్ధం 18 రోజుల పాటు జరిగింది. ఈ యుద్ధాన్ని వివరించడానికి వేద వ్యాసుడు అనేక పర్వాలను సృష్టించాడు, మరియు ప్రతి పర్వానికి ఆ సమయంలో సేనాధిపతిగా ఉన్న యోధుడి పేరు పెట్టారు. భీష్ముడు యుద్ధంలో మొదటి పది రోజులు కౌరవ సేనాధిపతిగా ఉన్నాడు కాబట్టి, ఈ మొదటి భాగానికి "భీష్మ పర్వం" అని పేరు వచ్చింది.
ఈ పర్వం రెండు ముఖ్యమైన భాగాలుగా చూడవచ్చు. మొదటి భాగంలో యుద్ధానికి ముందు జరిగే సంఘటనలు, భగవద్గీత బోధన ఉంటే, రెండవ భాగంలో యుద్ధం యొక్క మొదటి పది రోజుల వివరణ ఉంటుంది.
యుద్ధభూమికి చేరుకున్న సైన్యాలు
ఉద్యోగ పర్వం ముగింపులో నిర్ణయించిన ప్రకారం, పాండవ మరియు కౌరవ సైన్యాలు కురుక్షేత్ర మైదానంలో మోహరిస్తాయి. ఈ యుద్ధభూమి ధర్మక్షేత్రంగా కూడా పిలువబడుతుంది. రెండు పక్షాల సైన్యాలు అపారమైనవి. "అక్షౌహిణి" అనే కొలమానంలో సైన్య సంఖ్యను చెబుతారు, ఒక్కో అక్షౌహిణిలో లక్షలాది రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, మరియు సైనికులు ఉంటారు.
కౌరవుల పక్షాన పదకొండు అక్షౌహిణుల సైన్యం, పాండవుల పక్షాన ఏడు అక్షౌహిణుల సైన్యం మోహరించాయని చెబుతారు. సంఖ్యలో తక్కువగా ఉన్నా, పాండవుల పక్షాన శ్రీకృష్ణుడి మార్గదర్శకత్వం, మరియు అర్జునుడు వంటి అసాధారణ యోధులు ఉండటం వారికి బలాన్నిస్తుంది.
యుద్ధభూమిలో అర్జునుడి విషాదం
యుద్ధం ప్రారంభానికి ముందు, అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడిని తన రథాన్ని రెండు సైన్యాల మధ్యకు తీసుకురమ్మని కోరతాడు, తాను ఎదుర్కోబోయే యోధులను చూడాలని. శ్రీకృష్ణుడు రథాన్ని అలా తీసుకువచ్చినప్పుడు, అర్జునుడు తన ఎదురుగా ఉన్న వారిని పరిశీలిస్తాడు.
అక్కడ అర్జునుడికి తన గురువులైన ద్రోణాచార్యుడు, కృపాచార్యుడు, తన పెదనాన్న భీష్ముడు, తన బంధువులు, మిత్రులు, మరియు తోటి యోధులు అందరూ కౌరవ పక్షాన నిలిచి ఉండటం కనిపిస్తుంది. ఈ దృశ్యం అర్జునుడిని తీవ్ర మనోవేదనకు గురిచేస్తుంది. తన బంధువులను, గురువులను చంపడం ద్వారా వచ్చే రాజ్యం, సంపద తనకు అవసరం లేదని, యుద్ధం చేయడం తనకు సాధ్యం కాదని అర్జునుడు తన గాండీవాన్ని కిందపడేసి, రథంలో దిగాలుగా కూర్చుంటాడు.
ఈ క్షణం, మహాభారతంలో అత్యంత తాత్వికమైన, ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చించబడే భగవద్గీత బోధన ఘట్టానికి నాంది పలుకుతుంది.
శ్రీకృష్ణుడి బోధన ప్రారంభం
అర్జునుడి విషాదాన్ని, అతని సందేహాలను చూసిన శ్రీకృష్ణుడు, అతడికి కర్తవ్యం, ధర్మం, ఆత్మ స్వరూపం గురించి బోధించడం మొదలుపెడతాడు. ఈ బోధనే "భగవద్గీత"గా ప్రసిద్ధి చెందింది. 18 అధ్యాయాలతో కూడిన ఈ బోధన, కేవలం యుద్ధానికి సంబంధించినది మాత్రమే కాదు, మానవ జీవితంలోని అనేక సమస్యలకు సమాధానంగా నిలుస్తుంది.
శ్రీకృష్ణుడు మొదట అర్జునుడికి, శరీరం నశించేది, కానీ ఆత్మ శాశ్వతమైనది అని వివరిస్తాడు. మరణం అనేది శరీరానికి మాత్రమే సంబంధించినది, ఆత్మకు కాదని చెబుతాడు. ఈ జ్ఞానం ద్వారా, మరణం పట్ల అర్జునుడిలో ఉన్న భయాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.
నిష్కామ కర్మ సిద్ధాంతం
భగవద్గీతలో అత్యంత ముఖ్యమైన బోధనలలో ఒకటి "నిష్కామ కర్మ" అంటే ఫలితాన్ని ఆశించకుండా కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించడం. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి, తాను క్షత్రియుడిగా జన్మించాడు కాబట్టి, యుద్ధం చేయడం అతని ధర్మం అని చెబుతాడు. ఈ కర్తవ్యాన్ని విజయం లేదా అపజయం, లాభం లేదా నష్టం అనే ఫలితాలతో ముడిపెట్టకుండా, కేవలం కర్తవ్యంగా నిర్వహించాలని బోధిస్తాడు.
ఈ సిద్ధాంతం, కేవలం యుద్ధానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. ఇది జీవితంలోని ప్రతి కార్యానికి వర్తిస్తుంది. మనం చేసే పనిని, ఫలితంపై అతిగా దృష్టి పెట్టకుండా, పూర్తి అంకితభావంతో, నిజాయితీగా చేయాలనే సందేశం ఇస్తుంది.
స్థితప్రజ్ఞుడు
భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు "స్థితప్రజ్ఞుడు" అనే భావనను వివరిస్తాడు. సుఖదుఃఖాలు, లాభనష్టాలు, జయాపజయాలలో మనస్సును స్థిరంగా ఉంచుకునే వ్యక్తినే స్థితప్రజ్ఞుడు అని అంటారు. ఇటువంటి వ్యక్తి, బాహ్య పరిస్థితుల ప్రభావానికి లోనుకాకుండా, తన అంతరంగిక శాంతిని కాపాడుకుంటాడు.
ఈ బోధన, ఆధునిక జీవితంలో కూడా అత్యంత ఉపయోగకరమైనది. ఒత్తిడి, ఆందోళనలతో సతమతమవుతున్న నేటి తరానికి, మనస్థిరత్వం ఎలా సాధించాలో భగవద్గీత ఒక మార్గదర్శకంలా పనిచేస్తుంది.
కర్మయోగం, భక్తియోగం, జ్ఞానయోగం యోగ మార్గాలు
భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు, మోక్షం పొందడానికి మూడు ముఖ్యమైన మార్గాలను వివరిస్తాడు:
కర్మయోగం: నిష్కామంగా కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించడం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని పొందడం.
జ్ఞానయోగం: ఆత్మ, పరమాత్మ గురించి జ్ఞానాన్ని పొందడం ద్వారా మోక్షం సాధించడం.
భక్తియోగం: పరమాత్మ పట్ల పూర్తి శరణాగతి, భక్తి ద్వారా మోక్షం పొందడం.
శ్రీకృష్ణుడు, ఈ మూడు మార్గాలలో ఏదైనా ఒక మార్గాన్ని, వ్యక్తి తన స్వభావానికి అనుగుణంగా ఎంచుకోవచ్చని చెబుతాడు. అన్ని మార్గాలు చివరికి ఒకే గమ్యానికి చేరుస్తాయని వివరిస్తాడు.
విశ్వరూప సందర్శనం
భగవద్గీతలో అత్యంత అద్భుతమైన ఘట్టం, శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి తన విశ్వరూపాన్ని చూపించడం. అర్జునుడు, శ్రీకృష్ణుడిని తన దివ్యరూపాన్ని చూపమని కోరినప్పుడు, శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి దివ్యదృష్టిని ఇచ్చి, తన విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు.
ఈ విశ్వరూపంలో, శ్రీకృష్ణుడి శరీరంలో మొత్తం విశ్వం, అన్ని దేవతలు, లోకాలు, మరియు భవిష్యత్తులో జరగబోయే సంఘటనలు కనిపిస్తాయి. ఈ దృశ్యం చూసిన అర్జునుడు భయంతో, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోతాడు, మరియు శ్రీకృష్ణుడిని తన సాధారణ రూపానికి తిరిగి రమ్మని ప్రార్థిస్తాడు. ఈ ఘట్టం, శ్రీకృష్ణుడు సాధారణ మానవుడు కాదని, పరమాత్మ స్వరూపమని స్పష్టం చేస్తుంది.
యుద్ధానికి సిద్ధమైన అర్జునుడి
భగవద్గీత బోధన ముగింపులో, శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడిని తన బుద్ధితో ఆలోచించి, సరైన నిర్ణయం తీసుకోమని చెబుతాడు. అర్జునుడు తన సందేహాలను పూర్తిగా వదిలించుకొని, తన గాండీవాన్ని తిరిగి చేతిలోకి తీసుకుంటాడు, యుద్ధానికి సిద్ధమవుతాడు. ఈ నిర్ణయంతో, కురుక్షేత్ర యుద్ధం అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది.
యుద్ధం మొదటి రోజు
భగవద్గీత బోధన పూర్తయిన తర్వాత, యుద్ధం ప్రారంభమవుతుంది. మొదటి రోజు యుద్ధంలో, భీష్ముడు కౌరవ సేనాధిపతిగా, ధృష్టద్యుమ్నుడు పాండవ సేనాధిపతిగా తమ సైన్యాలను నడిపిస్తారు. ఇరు పక్షాల యోధులు తీవ్రంగా పోరాడతారు, కానీ మొదటి రోజు ఎవరికీ స్పష్టమైన ఆధిక్యత లభించదు.
భీష్ముడి యుద్ధ నైపుణ్యం తో పది రోజుల పోరాటం
భీష్ముడు, తన అపారమైన అనుభవం, యుద్ధ నైపుణ్యంతో, పది రోజుల పాటు కౌరవ సేనను నడిపిస్తాడు. ఈ పది రోజులలో, పాండవ సైన్యానికి తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తాడు. భీష్ముడిని ఎదుర్కోవడం పాండవులకు అత్యంత కష్టమైన పనిగా మారుతుంది, ఎందుకంటే అతడికి "ఇచ్చామరణ" వరం ఉంది. అంటే తాను కోరుకున్నప్పుడే మరణిస్తాడు.
ప్రతి రోజు యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత, పాండవులు తమ శిబిరంలో సమావేశమై, భీష్ముడిని ఎలా ఎదుర్కోవాలో చర్చిస్తారు. భీష్ముడిని ఓడించడం దాదాపు అసాధ్యమని వారికి అర్థమవుతుంది.
ప్రతిజ్ఞ స్త్రీ లేదా నపుంసకుడిపై ఆయుధం ఎత్తని భీష్ముడి
భీష్ముడికి ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రతిజ్ఞ ఉంది. తాను స్త్రీ మీద, లేదా పూర్వం స్త్రీగా ఉండి పురుషుడిగా మారిన వ్యక్తి మీద ఆయుధం ఎత్తననే ఒక ప్రతిజ్ఞ ఉంది. ఈ విషయం పాండవులకు తెలుసు, మరియు ఈ సమాచారం వారికి భీష్ముడిని ఎదుర్కోవడానికి ఒక మార్గాన్ని చూపిస్తుంది.
శిఖండి ప్రవేశం వలన భీష్ముడి పతనానికి నాంది
శిఖండి అనే యోధుడు, పూర్వ జన్మలో స్త్రీగా జన్మించి, తరువాత పురుషుడిగా మారినవాడు. భీష్ముడితో అతనికి ఒక పూర్వ వైరం కూడా ఉంటుంది (అంబ కథకు సంబంధించినది). పాండవులు, తమ తొమ్మిదవ రోజు యుద్ధంలో శిఖండిని భీష్ముడికి ఎదురుగా ఉంచుతారు.
భీష్ముడు, శిఖండిని గుర్తించి, తన ప్రతిజ్ఞ కారణంగా అతనిపై ఆయుధం ఎత్తడు. ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకొని, శిఖండి వెనుక ఉన్న అర్జునుడు, శిఖండి ముసుగులో భీష్ముడిపై బాణాలు వేస్తాడు. ఈ విధంగా, తొమ్మిదవ రోజు యుద్ధంలో భీష్ముడు తీవ్రంగా గాయపడతాడు.
భీష్ముడి అంపశయ్య పైన పదవ రోజు
పదవ రోజు యుద్ధంలో, అర్జునుడు శిఖండి సహాయంతో భీష్ముడిపై వందలాది బాణాలు వేస్తాడు. భీష్ముడి శరీరం పూర్తిగా బాణాలతో నిండిపోతుంది, అతడు రథం నుండి కింద పడిపోతాడు. అయితే, అతని శరీరం నేలను తాకదు ఎందుకంటే బాణాలు అతని శరీరాన్ని పైకి ఎత్తి ఉంచుతాయి, దీనినే "అంపశయ్య" అనగా బాణాల పడక అని అంటారు.
భీష్ముడు పడిపోవడంతో, ఇరు పక్షాల యుద్ధం తాత్కాలికంగా నిలిచిపోతుంది. భీష్ముడికి ఇచ్చామరణ వరం ఉంది కాబట్టి, అతడు తనకు అనుకూలమైన సమయం మైన ఉత్తరాయణం వచ్చేవరకు ప్రాణాలను నిలుపుకుంటాడు. అతడిని జాగ్రత్తగా అంపశయ్యపై ఉంచుతారు.
భీష్ముడి తల కింద తలగడ - అర్జునుడి బాణం
భీష్ముడు అంపశయ్యపై ఉన్నప్పుడు, తనకు తల కింద ఆధారం కావాలని కోరతాడు. వివిధ రాజులు తలగడలు తీసుకువచ్చినా, భీష్ముడు వాటిని తిరస్కరిస్తాడు. చివరికి అర్జునుడిని పిలిచి, తనకు సరైన తలగడ ఇవ్వమని కోరతాడు. అర్జునుడు అర్థం చేసుకొని, మూడు బాణాలను నేలలో గుచ్చి, వాటిపై భీష్ముడి తలను ఆనించేలా ఏర్పాటు చేస్తాడు. ఇది యోధుడికి తగిన గౌరవప్రదమైన విధానమని భీష్ముడు సంతృప్తి చెందుతాడు.
భీష్ముడి దాహం కొరకు
తనకు దాహంగా ఉందని భీష్ముడు చెప్పినప్పుడు, అనేకమంది నీరు తీసుకువచ్చినా, అతడు వాటిని తిరస్కరిస్తాడు. మరోసారి అర్జునుడిని పిలిచి, తనకు సరైన నీటిని ఇవ్వమని కోరతాడు. అర్జునుడు తన బాణంతో భూమిని కొట్టి, అక్కడ నుండి గంగాజలం ఉద్భవించేలా చేస్తాడు. ఈ జలాన్ని భీష్ముడు స్వీకరించి తృప్తి చెందుతాడు. ఈ సంఘటన, అర్జునుడి దివ్యశక్తులను, మరియు భీష్ముడి పట్ల అతనికున్న గౌరవాన్ని చూపిస్తుంది.
భీష్ముడి పతనం వలన కౌరవ సైన్యంపై ప్రభావం
భీష్ముడు పడిపోవడంతో, కౌరవ సేనలో ఒక శూన్యత ఏర్పడుతుంది. భీష్ముడు కేవలం ఒక యోధుడు మాత్రమే కాదు, కురువంశానికి పెద్దదిక్కు, మరియు సైన్యానికి స్ఫూర్తి. అతని పతనం, కౌరవ సైన్యం యొక్క నైతిక బలాన్ని కూడా దెబ్బతీస్తుంది.
దుర్యోధనుడు, ఇప్పుడు తదుపరి సేనాధిపతిని ఎంపిక చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడుతుంది. ఈ నిర్ణయం, తరువాతి పర్వం అయినా ద్రోణ పర్వంలో వివరించబడుతుంది.
భీష్మ పర్వంలో ఇతర ముఖ్య యోధుల పాత్ర
భీష్మ పర్వంలో, భీష్ముడు మరియు భగవద్గీత మాత్రమే కాకుండా, అనేక ఇతర యోధుల వీరత్వం కూడా కనిపిస్తుంది. అభిమన్యుడు, ఘటోత్కచుడు, మరియు ఇతర యువ యోధులు తమ శక్తిని ప్రదర్శిస్తారు. అలాగే, కౌరవ పక్షాన దుర్యోధనుడు, దుశ్శాసనుడు, మరియు ఇతర సోదరులు కూడా యుద్ధంలో చురుకుగా పాల్గొంటారు.
భీష్మ పర్వం యొక్క ప్రాముఖ్యత
భీష్మ పర్వం, మహాభారతంలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన పర్వాలలో ఒకటి, ఎందుకంటే ఇందులో భగవద్గీత ఉంది. భగవద్గీత, కేవలం మహాభారత కథలో ఒక భాగం మాత్రమే కాదు, ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా తాత్విక, ఆధ్యాత్మిక గ్రంథంగా గుర్తింపు పొందింది. జీవితంలో ఎదురయ్యే సందేహాలు, సంఘర్షణలకు సమాధానంగా, ఈ గ్రంథం నేటికీ కోట్లాది మందికి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తుంది.
అలాగే, భీష్ముడి పాత్ర ద్వారా, ప్రతిజ్ఞల పట్ల నిబద్ధత, కర్తవ్య నిర్వహణ, మరియు వార్ధక్యంలో కూడా ధర్మం కోసం పోరాడే తత్వం ప్రతిబింబిస్తాయి. భీష్ముడు, తన ప్రాణాలను త్యజించే విధానంలో కూడా, యోధ ధర్మాన్ని, మరియు ఆధ్యాత్మిక పరిపక్వతను ప్రదర్శిస్తాడు.
ముగింపు
మహాభారతంలోని భీష్మ పర్వం, యుద్ధం యొక్క ఆరంభాన్ని, మరియు మానవ జీవితంలోని అతిముఖ్యమైన తాత్విక ప్రశ్నలకు సమాధానాలను ఒకే చోట అందిస్తుంది. అర్జునుడి విషాదం నుండి ప్రారంభమై, భగవద్గీత బోధనతో అతడు తన కర్తవ్యాన్ని గుర్తించడం, మరియు భీష్ముడి అంపశయ్యతో ఈ పర్వం ముగియడం మొదలగునవన్నీ పాఠకులను లోతైన ఆలోచనలోకి తీసుకువెళతాయి.
ఈ పర్వం మనకు బోధించే ముఖ్యమైన పాఠం ఏమిటంటే, జీవితంలో సందేహాలు, సంఘర్షణలు ఎదురైనప్పుడు, సరైన మార్గదర్శకత్వంతో, స్థిరమైన మనస్సుతో కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించడం ఎంత ముఖ్యమో. భగవద్గీతలోని బోధనలు, యుద్ధభూమికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, నిత్యజీవితంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి కూడా మనకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి. భీష్మ పర్వంతో మొదలైన కురుక్షేత్ర యుద్ధం, తరువాతి పర్వాలలో మరింత తీవ్రతరమై, మహాభారత కథను దాని అంతిమ గమ్యం వైపు నడిపిస్తుంది.
0 కామెంట్లు