శ్రీమద్భగవద్గీత 1వ అధ్యాయం, 20 మరియు 21వ శ్లోకాలు, అర్థాలు, వివరణ
ధార్తరాష్ట్రాన్ కపిధ్వజః |
ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే
ధనురుద్యమ్య పాండవః ||
వాక్యమిదమాహ మహీపతే |
అర్జున ఉవాచ:
సేనయోరుభయోర్మధ్యే రథం
స్థాపయ మే 'చ్యుత ||
పదాలు - అర్థాలు
- అథ = ఆ తరువాత, ఆ విధంగా ఇరువర్గాల శంఖారావాలు ముగిసిన పిమ్మట.
- వ్యవస్థితాన్ = యుద్ధ భూమిలో వ్యూహాత్మకంగా మోహరించి ఉన్న.
- ధార్తరాష్ట్రాన్ = ధృతరాష్ట్రుని కుమారులైన కౌరవులను.
- కపి ధ్వజః = తన రథం యొక్క ధ్వజంపై (జెండాపై) హనుమంతుని చిహ్నం గలవాడు, అర్జునుడు.
- ప్రవృత్తే = యుద్ధం ప్రారంభం కావడానికి సిద్ధంగా ఉన్న తరుణంలో, ఆరంభం కాగానే.
- శస్త్ర సంపాతే = బాణాలు మరియు ఆయుధాలు ప్రయోగించబడే సమయం ఆసన్నమైనప్పుడు.
- ధనుః = తన విల్లును (గాండీవాన్ని).
- ఉద్యమ్య = ఎత్తిపట్టుకుని, పైకి లేపి.
- పాండవః = పాండురాజు కుమారుడైన అర్జునుడు.
- హృషీకేశమ్ = ఇంద్రియాలను నియంత్రించేవాడైన శ్రీకృష్ణుడిని ఉద్దేశించి.
- తదా = అప్పుడు.
- వాక్యమ్ = ఈ మాటను, వాక్యమును.
- ఇదమ్ ఆహ = ఈ విధంగా పలికెను.
- మహీ పతే = ఓ భూపతీ! (ధృతరాష్ట్ర మహారాజా!).
- అర్జునః ఉవాచ = అర్జునుడు ఇలా పలికెను.
- సేనయోః ఉభయోః మధ్యే = రెండు సైన్యాల యొక్క నడుమ భాగంలో, మధ్యలో.
- రథమ్ = నా రథమును.
- స్థాపయ = నిలుపుము, ఆపుము.
- మే = నా కొరకు.
- అచ్యుత = ఎన్నడూ తన చ్యుతి (స్థానభ్రంశం లేదా పతనం) లేనివాడా, ఓ శ్రీకృష్ణా!
సమగ్ర తాత్పర్యం
కురుక్షేత్ర మహాసంగ్రామ రంగస్థలంపై ఉద్రిక్తత తారాస్థాయికి చేరింది. ఇరుపక్షాల యోధులు తమతమ శంఖాలను గట్టిగా పూరించడంతో ఆకాశం, భూమి దద్దరిల్లిపోయాయి. ఆ శబ్దాల హోరు కౌరవుల గుండెల్లో భయాన్ని పుట్టించింది. ఇక ఏ క్షణంలోనైనా యుద్ధం ప్రారంభం కావచ్చు, బాణాలు దూసుకురావచ్చు అనే అత్యంత కీలకమైన తరుణం ఆసన్నమైంది. ఇరు సైన్యాలు ముఖాముఖి పోరాటానికి సంసిద్ధంగా నిలబడి ఉన్నాయి. ఈ ఉత్కంఠభరితమైన తరుణంలో, పాండవ పక్షాన ప్రధాన యోధుడైన అర్జునుడు ఒక అసాధారణమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. ఈ ఇరువది మరియు ఇరువది మొదటి శ్లోకాల ద్వారా ఆ చారిత్రక ఘట్టాన్ని సంజయుడు ధృతరాష్ట్రునికి వివరిస్తున్నాడు.
అర్జునుడి రథంపై హనుమంతుడు ముద్రించబడి ఉన్న జెండా ఎగురుతోంది; అందుకే అతన్ని 'కపిధ్వజుడు' అని సంబోధించారు. యుద్ధం ప్రారంభమై, శస్త్రాల ప్రయోగం మొదలుకాబోతున్న ఆ తక్షణంలో, అర్జునుడు తన ప్రసిద్ధమైన గాండీవ ధనుస్సును ఎత్తిపట్టుకున్నాడు. కానీ, శత్రువులపై బాణాలు సంధించడానికి బదులుగా, అతను తన రథసారథి అయిన శ్రీకృష్ణుడిని (హృషీకేశుడిని) సంప్రదించాడు. ఓ భూపతీ! ధృతరాష్ట్ర మహారాజా! ఆ సమయంలో అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడితో వినయంగా, అత్యంత స్పష్టంగా ఒక కోరిక కోరాడు.
అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ అచ్యుతా! ఎన్నడూ తన మార్గం తప్పని దేవా! యుద్ధ రంగంలో ఇరువైపులా మోహరించి ఉన్న ఈ రెండు సైన్యాల మధ్యలోకి నా రథాన్ని తీసుకువెళ్లి ఆపుము."
ఇక్కడ అర్జునుడి మనస్తత్వాన్ని మనం లోతుగా అర్థం చేసుకోవాలి. యుద్ధం ప్రారంభం కావడానికి కేవలం క్షణాల ముందు, తన బంధువులు, గురువులు, స్నేహితులు ఇరువైపులా శత్రువులుగా నిలబడి ఉండటాన్ని అతను చూశాడు. ఎవరితో తాను యుద్ధం చేయబోతున్నానో, ఎవరి రక్తంతో ఈ భూమి తడవబోతోందో కళ్ళారా చూడాలనే కుతూహలం, మరియు ఆ యుద్ధం యొక్క ధర్మసందేహం అతని మనసులో మెదిలాయి. అందుకే శ్రీకృష్ణుడిని రథాన్ని మధ్యలోకి తీసుకువెళ్లమని కోరడం ద్వారా, యుద్ధ భూమి యొక్క వాస్తవ పరిస్థితిని పూర్తిగా పరిశీలించాలనుకున్నాడు. ఈ ఘట్టం భగవద్గీత దివ్యోపదేశానికి సరిగ్గా ముందు జరిగిన అత్యంత ప్రాణాధారమైన మలుపు.
ప్రశ్నలు - జవాబులు
ప్రశ్న 1). ఈ శ్లోకంలో అర్జునుడి రథంపై ఉన్న జెండాపై ఏ ప్రత్యేకమైన చిహ్నం ఉంది?
జవాబు: హనుమంతుని చిహ్నం ఉంది, అందుకే అర్జునుడిని 'కపిధ్వజుడు' అని పిలిచారు.
ప్రశ్న 2). యుద్ధం ప్రారంభం కాబోతున్న తరుణంలో అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడిని ఏమి కోరాడు?
జవాబు: ఇరువైపులా మోహరించి ఉన్న రెండు సైన్యాల మధ్యలోకి రథాన్ని తీసుకువెళ్లి ఆపమని కోరాడు.
ప్రశ్న 3). ఈ శ్లోకంలో శ్రీకృష్ణుడిని 'అచ్యుత' అని సంబోధించడానికి అర్థం ఏమిటి?
జవాబు: ఎన్నడూ తన స్థానం నుండి లేదా మార్గం నుండి పతనం కానివాడు, ఎప్పటికీ చెక్కుచెదరనివాడు అని అర్థం.
ప్రశ్న 4). ఆధునిక జీవితంలో లేదా వ్యాపార రంగంలో ఈ శ్లోకం ద్వారా మనం నేర్చుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన పాఠం ఏమిటి?
జవాబు: ఏదైనా పెద్ద చర్యకు పూనుకునే ముందు వాస్తవ పరిస్థితిని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించడం మరియు సరైన మార్గదర్శకత్వాన్ని కోరడం నేర్చుకోవచ్చు.