శ్లోకం 12 - 18
సమః శత్రౌ చ మిత్రే చ తథా మానపమానయోః |
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు సమః సంగవివర్జితః ||
- సమః = సమభావము కలవాడు, అన్నింటినీ సమానముగా చూసేవాడు
- శత్రౌ చ = శత్రువు పట్ల కూడ
- మిత్రే చ = మిత్రుని పట్ల కూడ
- తథా = అలాగే
- మానపమానయోః = మానము (గౌరవము) మరియు అపమానము (అవమానము) లందు
- శీతోష్ణ = చలి మరియు వేడి (శీతోష్ణస్థితుల) యందు
- సుఖదుఃఖేషు = సుఖము మరియు దుఃఖము లందు
- సమః = సమంగా ఉండేవాడు
- సంగవివర్జితః = ఎటువంటి లౌకిక ఆసక్తులు, బంధాలు లేదా భౌతిక మోహాలు లేనివాడు.
ఈ పదాల అంతరార్థాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తే, మనిషి అంతరంగంలో సాధించాల్సిన పరమ సత్యమైన 'సమభావం' ఎంతటి గొప్ప శక్తిదో మనకు అవగతమవుతుంది. లౌకిక జీవితంలో మనిషి తనకు నచ్చినవారిని ప్రేమించడం, నచ్చనివారిని లేదా శత్రువులను ద్వేషించడం, ఎవడైనా గౌరవిస్తే పొంగిపోవడం, అవమానిస్తే కుంగిపోవడం చాలా సహజం. కానీ శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు ఇక్కడ ప్రస్తావించిన లక్షణం ఇవన్నింటికి అతీతమైనది. "సమః శత్రౌ చ మిత్రే చ" అనగా శత్రువునైనా, మిత్రునైనా ద్వేషం లేదా పక్షపాతం లేకుండా ఒకే కంటితో చూడటం. "మానపమానయోః" అనగా ఎదుటివారు పొగిడినా, కీర్తించినా గర్వపడకుండా, నిందించినా లేదా అవమానించినా క్రోధానికి లోనుకాకుండా స్థిరంగా నిలబడటం. "శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు" అనగా ప్రకృతిలో వచ్చే వాతావరణ మార్పులను, జీవితంలో వచ్చే సుఖదుఃఖాలను సమానంగా స్వీకరించడం. "సంగవివర్జితః" అనగా ఏ బంధం వెనుకా స్వార్థం లేదా పిచ్చి ఆసక్తిని పెట్టుకోకపోవడం. ఈ గుణాల సమ్మేళనమే ఒక పరిపూర్ణ యోగి యొక్క అంతరంగిక స్వభావమని ఈ పదాల విశ్లేషణ ద్వారా మనకు స్పష్టమవుతుంది.
గడచిన శ్లోకాలలో భక్తుని యొక్క ఉద్వేగ రహిత స్థితిని వివరించిన శ్రీకృష్ణుడు, ఈ శ్లోకంలో సమాజంలో మరియు జీవితంలో ఎదురయ్యే ద్వంద్వాల పట్ల అతని యొక్క సంపూర్ణ సమభావనాన్ని అద్భుతంగా వివరిస్తున్నాడు. శ్రీకృష్ణ భగవానుడు అర్జునుడితో ఎంతో ఆప్యాయంగా ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ అర్జునా! శత్రువుల యందూ, మిత్రుల యందూ సమానమైన భావం గలవాడు, మానాభిమానాల యందు మరియు అవమానాల యందు చలించనివాడు, అలాగే చలి, వేడి, సుఖము, దుఃఖము అనే ద్వంద్వాలన్నింటిలోనూ సమతుల్యతను పాటించేవాడు, మరియు సమస్త భౌతిక బంధాలను, ఆసక్తులను పూర్తిగా విడనాడినవాడు అయిన భక్తుడు నాకు అత్యంత ప్రియమైనవాడు."
ఈ తాత్పర్యం కేవలం ఒక ఆధ్యాత్మిక తత్త్వానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు, ఇది మనిషి జీవితంలో ప్రశాంతమైన, విచక్షణతో కూడిన జీవన శైలిని అలవర్చుకోవడానికి ఒక గొప్ప దిక్సూచి. సాధారణంగా మనిషి మనసు బాహ్య పరిస్థితుల వల్ల నిత్యం అశాంతికి గురవుతుంటుంది. ఎవరైనా పొగిడితే ఆకాశంలో విహరించడం, అవమానిస్తే పాతాళానికి తొక్కినట్లు కుంగిపోవడం వల్ల మానసిక శక్తి క్షీణించిపోతుంది. కానీ శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ బాహ్య ప్రపంచంలో ఎన్ని మార్పులు వచ్చినా, అంతరంగంలో మాత్రం చలించని స్థితప్రజ్ఞతను కలిగి ఉండాలని బోధిస్తున్నాడు. భగవంతునికి ఇష్టమైన భక్తుడు ఎప్పుడూ ఒకే రకమైన మానసిక స్థైర్యంతో ఉంటాడు. జీవితంలోని శత్రు-మిత్ర, మాన-అపమాన, సుఖ-దుఃఖాలను సమానంగా స్వీకరించే తత్త్వమే మనిషిని నిజమైన యోగిగా మారుస్తుంది. ఈ తాత్పర్యాన్ని అర్థం చేసుకున్న వ్యక్తి జీవితంలో ఏ పరిస్థితి ఎదురైనా భయపడడు, ధైర్యంగా ముందుకు సాగుతాడు.
నేటి ఆధునిక, వేగవంతమైన, సోషల్ మీడియా ఆధారిత పోటీ ప్రపంచంలో మనిషి నిత్యం ఇతరుల అభిప్రాయాల వల్ల, సామాజిక పోలికల వల్ల విపరీతమైన మానసిక అశాంతిని ఎదుర్కొంటున్నాడు. సోషల్ మీడియాలో ఎవరైనా విమర్శిస్తే తట్టుకోలేకపోవడం, పొగడ్తలకు పొంగిపోవడం, ఆఫీసులో లేదా సమాజంలో అవమానం జరిగితే కుంగిపోయి డిప్రెషన్కు గురవడం నేటి తరంలో సర్వసాధారణమైపోయింది. ఇటువంటి అస్థిరమైన మరియు ఒత్తిడితో కూడిన ఆధునిక కాలంలో భగవద్గీత 12వ అధ్యాయం 18వ శ్లోకం ఒక దివ్యమైన మానసిక చికిత్సలా, జీవిత సత్యలా పనిచేస్తుంది. నేటి కాలానికి ఈ శ్లోకంలోని అద్భుతమైన లక్షణాలను మనం ఏ విధంగా అన్వయించుకోవచ్చో ఇప్పుడు విపులంగా పరిశీలిద్దాం.
మొదటగా, ఆధునిక సమాజంలో విపరీతంగా పెరిగిపోతున్న 'ఈగో (Ego), అవమాన భయం మరియు ఆన్లైన్ ట్రోలింగ్స్' వంటి సమస్యలను అణచివేయడానికి "మానాపమానయోః సమః" (గౌరవ అవమానాలలో సమభావం) అనే సూత్రం ఎంతగానో సహాయపడుతుంది. నేడు ఇతరులు మనల్ని ఏమనుకుంటున్నారో అనే భయంతోనే సగం మంది తమ ప్రతిభను బయటపెట్టలేకపోతున్నారు. ఇతరుల సర్టిఫికెట్ల మీద మన ఆత్మవిశ్వాసం ఆధారపడకూడదు అనే స్పృహను ఈ శ్లోకం మనకు అందిస్తుంది. ఆధునిక సైకాలజీలో కూడా 'ఎమోషనల్ రెసిలియెన్స్' అనగా విమర్శలను, అవమానాలను తట్టుకునే శక్తి అత్యంత ముఖ్యమైన మానసిక లక్షణంగా పరిగణించబడుతుంది.
రెండవదిగా, ఆధునిక వృత్తి మరియు వ్యక్తిగత జీవితంలో ఎదురయ్యే శత్రుత్వాలు, పోటీ తత్త్వాన్ని అధిగమించడానికి "సమః శత్రౌ చ మిత్రే చ" (శత్రువుల పట్ల, మిత్రుల పట్ల సమాన భావం) అనే భావన ఒక బలమైన రక్షాకవచంలా పనిచేస్తుంది. ఆఫీసులో మనకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసేవారైనా, మనకు సహాయం చేసేవారైనా వారి పట్ల సంయమనంతో, వృత్తిపరమైన నిగ్రహంతో వ్యవహరించడం కార్పొరేట్ రంగంలో రాణించడానికి ఎంతో అవసరం. ద్వేషాన్ని పెంచుకోవడం వల్ల శత్రువు కంటే మన మనసే ఎక్కువగా గాయపడుతుంది అనే సత్యాన్ని ఈ శ్లోకం నేర్పుతుంది.
మూడవదిగా, ఆధునిక కాలపు యాంత్రిక జీవన శైలిలో సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను సమానంగా స్వీకరించే తత్త్వాన్ని అలవర్చుకోవడం ద్వారా మానసిక ప్రశాంతతను సొంతం చేసుకోవచ్చు. ఏ పనిలోనైనా హెచ్చుతగ్గులు సహజం, వాటిని చూసి కృంగిపోకుండా ముందుకు సాగడమే నిజమైన విజయ రహస్యం.
చివరగా, జీవితంలో ఎలాంటి విపత్కర పరిస్థితులు ఎదురైనా, బాహ్య ప్రపంచం ఎంత అల్లకల్లోలంగా ఉన్నా, మన అంతరంగం మాత్రం ప్రశాంతంగా, నిశ్చలంగా ఉండేలా చూసుకోవడమే నిజమైన మానవ వికాసం. భగవద్గీత అందించిన ఈ దివ్యమైన సూత్రాలను మన దైనందిన జీవితంలో ఆచరిస్తూ, సంతుష్టితో కూడిన సంతోషకరమైన జీవన శైలిని సొంతం చేసుకోవడమే ఈ శ్లోక సారం.
కామెంట్లు
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి