శ్లోకం 10 - 6
మహర్షయః సప్త పూర్వే చత్వారో మనవస్తథా |
మద్భావా మానసా జాతా యేషాం లోక ఇమాః ప్రజాః ||
పదాలు - అర్థాలు
- మహర్షయః = సప్తర్షులు మొదలైన మహా మహర్షులు.
- సప్త = ఏడుగురు (సప్తర్షులు: భరద్వాజుడు, గౌతముడు, జమదగ్ని, కశ్యపుడు, వశిష్టుడు, విశ్వామిత్రుడు, అస్త్రి మొదలైన వారు).
- పూర్వే = వారి కంటే ముందు పుట్టినవారు లేదా ప్రాచీనులు.
- చత్వారః = నలుగురు (సనక, సనందన, సనాతన, సునత్కుమారులు అనబడే మానస పుత్రులు).
- మనవః తథా = మరియు మనువులు కూడా (స్వాయంభువు మొదలైన పద్నాలుగు మంది మనువులు).
- మద్భావాః = నా యొక్క సంకల్పము నుండి ఉద్భవించినవారు, నా స్వభావమును కలవారు.
- మానసాః = మనస్సు నుండి.
- జాతాః = పుట్టినవారు (జనించినవారు).
- యేషామ్ = ఎవరి యొక్క.
- లోకే = ఈ లోకమందు, ప్రపంచంలో.
- ఇమాః = ఈ సమస్తమైన.
- ప్రజాః = ప్రజలు, జీవరాసులు, సృష్టి అంతా.
సమగ్ర తాత్పర్యం
శ్రీమద్భగవద్గీత పదవ అధ్యాయమైన 'విభూతి యోగము'లో శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు తన సృష్టి వైభవాన్ని, ఈ చరాచర జగత్తుకు తాను ఏ విధంగా మూలకారణమో అర్జునుడికి వివరిస్తూ ఈ ఆరవ శ్లోకాన్ని ప్రసాదించాడు. ఈ విశ్వంలో కనిపించే సమస్త జీవకోటికి, జ్ఞాన సంపదకు మూల పురుషులుగా భావించే మహానుభావులు ఎక్కడి నుండి ఉద్భవించారో భగవానుడు ఇక్కడ వివరిస్తున్నాడు.
ఈ సృష్టిలో మొట్టమొదటివారైన సప్తర్షులు (ఏడుగురు మహర్షులు), వారికి కూడా పూర్వం జన్మించిన సనకాది నలుగురు బ్రహ్మ మానస పుత్రులు (చత్వారః), అలాగే ఈ లోకాన్ని పరిపాలించి ధర్మాన్ని నిలబెట్టే పద్నాలుగు మంది మనువులు - వీరందరూ ఎవరికో సామాన్య తల్లిదండ్రుల ద్వారా పుట్టలేదు. వీరంతా సాక్షాత్తూ ఆ పరమాత్ముని యొక్క సంకల్ప బలంతో, ఆయన దివ్య మనస్సు నుండే జనించారు. అంటే, బ్రహ్మదేవుడు లేదా సృష్టికర్త ద్వారా లోక సృష్టిలో ప్రధాన పాత్ర పోషించిన ఈ మహానుభావుల అంతర్గత శక్తి, జ్ఞానం, వారి స్వభావం అన్నీ పరమాత్ముని సంకల్ప రూపాలే. ఈ సృష్టిలో పుట్టిన సమస్త ప్రజలు, సకల జీవరాసులు ఈ మహర్షుల నుంచే విస్తరించాయి. కాబట్టి, ఈ సృష్టికి మరియు సృష్టిని నడిపించే ప్రథమ జ్ఞానులకు అంతిమ మూలం ఆ పరమేశ్వరుడేనని ఈ శ్లోకం ద్వారా అత్యంత స్పష్టంగా తెలియజేయబడింది.
ఆధునిక కాలంలో ఈ శ్లోకం యొక్క ప్రాముఖ్యత
నేటి ఆధునిక కాలంలో మనిషి జీవశాస్త్రం మరియు జన్యుశాస్త్రం ఆధారంగా మనుషుల పుట్టుకను, పరిణామాన్ని శాస్త్రీయ కోణంలో విశ్లేషిస్తున్నాడు. డార్విన్ పరిణామ సిద్ధాంతం నుండి మోడర్న్ సైన్స్ వరకు ప్రతిదీ భౌతిక పదార్థం చుట్టూనే తిరుగుతుంది. అయితే, ఈ భౌతిక జగత్తు వెనుక ఒక అతీతమైన, సూక్ష్మమైన శక్తి ఉందనే వాస్తవాన్ని ఈ శ్లోకం మనకు గుర్తుచేస్తుంది.
మూలాల పట్ల గౌరవం మరియు సంస్కృతి : నేడు ఆధునిక సమాజంలో గ్లోబలైజేషన్ ప్రభావం వల్ల మనుషులు తమ సంస్కృతిని, పూర్వీకులను, మూలాలను మరిచిపోతున్నారు. సృష్టిలోని ప్రతి గొప్ప జ్ఞానానికి, నాగరికతకు ఒక మూల పురుషులు ఉన్నారనే చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక దృక్పథాన్ని ఈ శ్లోకం అలవరుస్తుంది. మన పూర్వీకులు అందించిన విజ్ఞానాన్ని గౌరవించాల్సిన అవసరాన్ని ఇది గుర్తుచేస్తుంది.
జ్ఞానానికి మరియు మేధస్సుకు ఆధ్యాత్మిక మూలం : ఆధునిక యుగంలో ఇంటెలిజెన్స్, టాలెంట్, సైంటిఫిక్ బ్రెయిన్ అనేవి కేవలం మెదడు యొక్క రసాయన చర్యలని భావిస్తారు. కానీ, అత్యున్నత మేధస్సు, సృజనాత్మకత మరియు నైతికత అనేవి ఆ పరమాత్ముని దివ్య సంకల్పం నుండి ఉద్భవించే సూక్ష్మ శక్తులని గ్రహించినప్పుడు, ఆ మేధస్సును లోక కళ్యాణానికి ఉపయోగించాలనే సానుకూల దృక్పథం ఏర్పడుతుంది.
సమస్త మానవాళి ఒకే మూలం నుండి ఉద్భవించిందనే భావన : సృష్టిలోని సమస్త ప్రజలు ఈ మహర్షుల సంతతి నుంచే వచ్చారన్నప్పుడు, మానవులందరి మధ్య ఎలాంటి కుల, మత, వర్గ భేదాలు ఉండకూడదనే విశ్వమానవ సౌభ్రాతృత్వ భావన బలపడుతుంది. అందరి వెనుక ఒకే పరమాత్మ సంకల్పం ఉన్నదనే సత్యం సమాజంలో ఐక్యతను, శాంతిని పెంపొందించడానికి నేటి కాలంలో ఎంతో దోహదపడుతుంది.