శ్లోకం 7 - 11
బలం బలవతాం చాహం కామరాగవివర్జితమ్ |
ధర్మావిరుద్ధో భూతేషు కామోఽస్మి భరతర్షభ ||
పదాలు - అర్థాలు
- బలమ్ = బలము / శారీరక లేదా మానసిక శక్తి
- బలవతామ్ = బలవంతుల యందు / శక్తిమంతులలో
- చ = మరియు
- అహమ్ = నేను అయి ఉన్నాను
- కామరాగవివర్జితమ్ = కోరికలు మరియు ఆసక్తులకు (అటాచ్మెంట్స్) దూరంగా ఉండేది / పవిత్రమైనది
- ధర్మావిరుద్ధః = ధర్మానికి విరుద్ధం కానిది / ధర్మబద్ధమైనది
- భూతేషు = సమస్త ప్రాణులలో / జీవులలో
- కామః = కోరిక / ఆశ / అభిలాష
- అస్మి = అయి ఉన్నాను
- భరతర్షభ = ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా! (అర్జునుడా)
సమగ్ర తాత్పర్యం
శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు అర్జునుడితో ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా! బలవంతులలో కోరికలు మరియు అనురాగాలకు, ఆశలకు దూరంగా ఉండే కేవలం ధర్మబద్ధమైన, నిస్వార్థమైన బలము నేనే అయి ఉన్నాను. అలాగే సమస్త ప్రాణులలో ధర్మానికి ఏమాత్రం విరుద్ధం కాని, సత్ప్రవర్తనతో కూడిన న్యాయమైన కోరిక లేదా అభిలాష కూడా నేనే అయి ఉన్నది."
గీత ఏడవ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు శక్తులు, కోరికలు అనే అంశాలపై చాలా లోతైన తత్త్వాన్ని వివరిస్తున్నాడు. సాధారణంగా లోకంలో బలవంతులు తమ బలాన్ని ఇతరులను అణచివేయడానికి, స్వార్థం కోసం, అక్రమ సంపాదన కోసం ఉపయోగిస్తుంటారు. అలాగే మనుషుల్లోని కామం లేదా కోరికలు విపరీతమైన ఆశలకు, అనైతికతకు దారితీస్తుంటాయి. కానీ భగవానుడు ఈ శ్లోకం ద్వారా స్పష్టం చేస్తున్నదేమిటంటే - కేవలం స్వార్థపూరితమైన, హింసాత్మకమైన బలం లేదా అసాధారణమైన కోరికలు దైవికమైనవి కావు.
శక్తిమంతులలో ఉండే ఆ పవిత్రమైన బలము, ఇతరులను రక్షించడానికి ఉపయోగపడే ధైర్యమే నిజమైన దైవ శక్తి. అదేవిధంగా, జీవితంలో కోరికలు ఉండటం తప్పు కాదు; కానీ ఆ కోరికలు ధర్మానికి లోబడి ఉండాలి, సమాజానికి హాని చేయనిదై ఉండాలి. కుటుంబ పోషణకు, ధర్మ రక్షణకు, సత్కార్యాల సాధనకు ఉపయోగపడే న్యాయమైన కోరికలు (ధర్మవిరుద్ధం కాని కామం) ఆ పరమాత్మ యొక్క స్వరూపమే అని భగవానుడు తేల్చిచెప్పాడు.
ఆధునిక కాలంలో ఈ శ్లోకం యొక్క ప్రాముఖ్యత
నేటి ఆధునిక, పోటీ ప్రపంచంలో మనిషి విజయం సాధించడానికి ఏ మార్గానైనా వెళ్లడానికి వెనుకాడటం లేదు. అధికారం, ధనం, బలం చేతిలో ఉన్నప్పుడు వాటిని స్వార్థం కోసం, ఇతరులను దోచుకోవడానికి ఉపయోగించడం నేడు సర్వసాధారణమైపోయింది. ఇటువంటి అనైతిక మరియు స్వార్థపూరిత వాతావరణంలో శ్రీమద్భగవద్గీతలోని ఈ పదకొండవ శ్లోకం మానవుడికి ఎంతో అవసరమైన నైతిక విలువలను, హద్దులను నేర్పుతుంది.
ఈ శ్లోకంలో శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన "బలం బలవతాం చాహం కామరాగవివర్జితమ్" అనే మాట ఆధునిక రాజకీయ, వ్యాపార మరియు సామాజిక రంగాలకు అద్దం పడుతుంది. ఈ రోజుల్లో బలమున్నవారు అనగా డబ్బున్నవారు, అధికారం ఉన్నవారు బలహీనులను అణచివేయడం మనం చూస్తున్నాము. కానీ నిజమైన బలం దేనిలో ఉందంటే - ఎలాంటి స్వార్థం, దురాశ లేకుండానూ, కేవలం ధర్మాన్ని నిలబెట్టడానికి, నిస్వార్థంగా ఇతరులకు సేవ చేయడానికి ఉపయోగించే బలమే నిజమైన దైవిక బలం. ఆధునిక కాలంలో నాయకులు, అధికారులు తమ శక్తిని ప్రజా సంక్షేమం కోసం, సత్కార్యాల కోసం ఉపయోగించాలని ఈ శ్లోకం హెచ్చరిస్తుంది.
అలాగే, నేటి వినియోగవాద సమాజంలో యువతను మరియు ప్రజలను అత్యధికంగా ప్రభావితం చేస్తున్న మరో అంశం 'కోరికలు' (కామః). సోషల్ మీడియా ప్రభావం, వాణిజ్య ప్రకటనల హోరు వల్ల మనుషులలో కోరికలు మితిమీరిపోతున్నాయి. ఎలాగైనా ధనం సంపాదించాలి, విలాసవంతమైన జీవితం గడపాలి అనే మోహం వల్ల నేడు ఎంతోమంది అక్రమ మార్గాలను ఆశ్రయిస్తున్నారు, నేరాలకు పాల్పడుతున్నారు. అయితే, భగవానుడు ఈ శ్లోకంలో ఒక అద్భుతమైన సరిహద్దును గీసాడు - కోరికలు ఉండటంలో తప్పు లేదు, కానీ అవి "ధర్మావిరుద్ధో" (ధర్మానికి విరుద్ధం కానివి) అయి ఉండాలి.
జీవితంలో లక్ష్యాలు ఉండాలి, ఆశలు ఉండాలి, కుటుంబ బాధ్యతలు నెరవేర్చాలనే కోరికలు ఉండాలి; కానీ ఆ కోరికలు సమాజానికి, నీతికి, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉండకూడదు. ఈ విచక్షణా జ్ఞానం గనుక ఆధునిక యువతకు అలవడితే, సమాజంలో నేరాలు, అవినీతి, అనైతిక పోకడలు చాలావరకు తగ్గిపోతాయి. సంపాదనలో, జీవన విధానంలో నైతికతను పాటించాలనే స్పృహను ఈ శ్లోకం మనకు ప్రసాదిస్తుంది.
అంతేకాకుండా, ఆధునిక మానవుడు నిత్యం ఎదుర్కొనే మానసిక అశాంతికి, ఒత్తిడికి కూడా ఈ శ్లోకంలో పరిష్కారం ఉంది. మనసులో పుట్టే కోరికలు మితిమీరినప్పుడు, అవి తీరనప్పుడు మనిషి తీవ్రమైన నిరాశకు, డిప్రెషన్కు గురవుతుంటాడు. ధర్మబద్ధమైన పరిధులలో జీవిస్తూ, నిస్వార్థంగా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించేవారికి ఎప్పుడూ మానసిక ప్రశాంతత లభిస్తుంది.
కాబట్టి, ఆధునిక కాలపు ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో స్వార్థానికి, అనైతికతకు దూరంగా ఉంటూ, ధర్మబద్ధమైన బలాన్ని మరియు సత్సంకల్పాలను అలవర్చుకోవడానికి ఈ పదకొండవ శ్లోకం ఒక దివ్య మార్గదర్శిలా నిలుస్తుంది. జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకోవడానికి ఈ శ్లోక సారం ఎంతో ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.