శ్లోకం 7 - 13
త్రిభిర్గుణమయైర్భావైరేభిః సర్వమిదం జగత్ |
మోహితం నాభిజానాతి మామేభ్యః పరమవ్యయమ్ ||
పదాలు - అర్థాలు
- త్రిభిః = మూడు సంఖ్య గల
- గుణమయైః = సత్వ, రజస్, తమస్ అనే త్రిగుణాల చేత నిండిన / కూడిన
- భావైః = మానసిక భావాలు మరియు స్వభావాల చేత
- ఏభిః = ఈ చెప్పబడిన
- సర్వమ్ = సమస్తమైనది
- ఇదమ్ = ఈ దృశ్యమానమైన
- జగత్ = ప్రపంచము / విశ్వము
- మోహితమ్ = మోసపోయినది / భ్రమింపజేయబడినది / మాయలో పడినది
- న = లేదు / కానే కాదు
- అభిజానాతి = తెలుసుకోలేకపోతున్నది / గ్రహించలేకపోతున్నది
- మామ్ = నన్ను (పరమాత్మనైన నన్ను)
- ఏభ్యః = ఈ త్రిగుణాలకు సంబంధించిన వాటికంటే
- పరమ్ = అతీతమైన వాడను / శ్రేష్ఠమైన వాడను
- అవ్యయమ్ = నాశనము లేని వాడను / శాశ్వతమైన వాడను
సమగ్ర తాత్పర్యం
శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు అర్జునుడితో ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ అర్జునా! సత్వ, రజస్, తమస్ అనే మూడు గుణాలతో కూడిన ఈ వివిధ భావాల చేత సమస్త ప్రపంచం అంతా మోహానికి గురైంది (భ్రమలో పడిపోయింది). అందువల్లనే ఈ త్రిగుణాలకు పూర్తిగా అతీతుడైనవాడు, ఎప్పటికీ నాశనము లేనివాడు, సర్వోత్తముడైన నన్ను ఈ లోకంలోని జనులు తెలుసుకోలేకపోతున్నారు."
గీత ఏడవ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు ఈ సృష్టిలోని అతిపెద్ద మాయా రహస్యాన్ని వివరిస్తున్నాడు. మనుషులు తాము అనుభవించే సుఖసంతోషాలు, కష్టాలు, కోరికలు, అహంకారాలు, సోమరితనం అనే త్రిగుణాల వలయంలోనే చిక్కుకుపోయి కొట్టుమిట్టాడుతుంటారు. కంటికి కనిపించే ఈ భౌతిక ప్రపంచమే సర్వస్వమని నమ్మి, దాని వెనుక ఉన్న పరమ సత్యాన్ని చూడలేకపోతున్నారు.
ఒక నాటకశాలలో ప్రదర్శించబడే నాటకంలో ప్రేక్షకులు లీనమైపోయి, అది నిజమని భ్రమించి ఎలా సంతోషిస్తారో, బాధపడతారో... అలాగే ఈ సంసార చక్రంలో పడిన మనుషులు కూడా త్రిగుణాల మాయలో పడిపోయి, అసలు తెరవెనుక ఉన్న సూత్రధారిని, ఆ పరమాత్మను మరచిపోతున్నారు. ఈ గుణాల మాయ ఎంత బలమైనదంటే, మనిషి తన మేధస్సుతో, సంపదతో ఎంతటి ఉన్నత స్థాయికి వెళ్లినా, ఆ మాయను దాటి ఆ పరమాత్ముడిని దర్శించడం సామాన్యమైన విషయం కాదు అని భగవానుడు ఈ శ్లోకం ద్వారా స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
ఆధునిక కాలంలో ఈ శ్లోకం యొక్క ప్రాముఖ్యత
నేటి ఆధునిక, హైటెక్ మరియు వినియోగవాద సమాజంలో శ్రీమద్భగవద్గీతలోని ఈ పదమూడవ శ్లోకం మానవుడి మానసిక స్థితికి అద్దం పడుతోంది. నేడు టెక్నాలజీ ఎంతగా అభివృద్ధి చెందినా, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) ప్రపంచాన్ని శాసిస్తున్నా, మానవుడు బాహ్య ప్రపంచపు వస్తువుల ఆకర్షణలో పడి తన అంతర్గత చైతన్యాన్ని కోల్పోతున్నాడు. సోషల్ మీడియా గ్లామర్, కార్పొరేట్ హోరు, విలాసవంతమైన జీవితం కోసం పరుగులు - ఇవన్నీ ఆధునిక సమాజాన్ని ఆవరించిన 'త్రిగుణాల మాయ' కిందే వస్తాయి.
ఈ శ్లోకంలో శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన "మోహితం నాభిజానాతి" (మాయలో పడి తెలుసుకోలేకపోతున్నారు) అనే మాట నేటి యువతకు, నిపుణులకు సరిగ్గా సరిపోతుంది. మనిషి కేవలం డబ్బే సర్వస్వమని, హోదా, అందం, భౌతిక సుఖాలే జీవితం అని నమ్మి తీవ్రమైన యాంగ్జైటీ, డిప్రెషన్ మరియు ఒంటరితనానికి గురవుతున్నాడు. తనను తాను, తన ఆత్మను మర్చిపోయి కేవలం బాహ్య ప్రపంచపు భ్రమలలోనే జీవిస్తున్నాడు. ఈ మాయ నుండి బయటపడాలంటే కేవలం లౌకిక విజయాలు సరిపోవని, అంతర్గతమైన ఆధ్యాత్మిక వికాసం ఎంత అవసరమో ఈ శ్లోకం గుర్తు చేస్తుంది.
అలాగే, ఆధునిక మానసిక శాస్త్రం మరియు సెల్ఫ్-హెల్ప్ రంగాలలో 'కాగ్నిటివ్ బయాస్' లేదా భ్రమల గురించి పెద్ద ఎత్తున చర్చిస్తుంటారు. మనిషి తన అభిప్రాయాలు, కోరికల వల్ల వాస్తవాన్ని సరిగ్గా చూడలేకపోతున్నాడని సైన్స్ కూడా అంటోంది. గీత వేల సంవత్సరాల క్రితమే త్రిగుణాల మాయ ద్వారా ఈ సత్యాన్ని చాలా స్పష్టంగా వివరించింది. మన ఆలోచనలను శాసించే ఆ గుణాల స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకున్నప్పుడే, మనిషి తనలోని అశాంతిని, అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకోగలడు.
అంతేకాకుండా, ఆధునిక కాలంలో ప్రజలు ఆధ్యాత్మికతను కేవలం పూజలకు, ఆచారాలకు పరిమితం చేస్తున్నారు. కానీ ఈ శ్లోకం మనకు నేర్పే పాఠం ఏమిటంటే, త్రిగుణాలకు అతీతమైన, నాశనము లేని ఆ పరమ సత్యాన్ని (అవ్యయ తత్త్వాన్ని) గుర్తించడమే నిజమైన ఆధ్యాత్మికత. జీవితంలో ఎటువంటి కష్టాలు ఎదురైనా, బాహ్య ప్రపంచపు భ్రమలు ఎంతగా ఆకర్షించినా, వాటికి లొంగకుండా తన నిజమైన ఆత్మ స్వరూపాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి ఈ శ్లోకం గొప్ప మానసిక స్థైర్యాన్ని ఇస్తుంది.
కాబట్టి, ఆధునిక ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో భౌతిక భ్రమల సుడిగుండంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్న మనిషికి, అసలైన సత్యాన్ని దర్శించడానికి, మాయను దాటి ప్రశాంతమైన జీవితాన్ని గడపడానికి ఈ పదమూడవ శ్లోకం ఎప్పటికీ ఒక దివ్య మార్గదర్శిలా నిలుస్తుంది. జీవితాన్ని సరియైన దృక్పథంతో అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ శ్లోక సారం ఎంతో దోహదపడుతుంది.