శ్లోకం 7 - 16
చతుర్విధా భజంతే మాం జనాః సుకృతినోఽర్జున |
ఆర్తో జిజ్ఞాసురర్థార్థీ జ్ఞానీ చ భరతర్షభ ||
పదాలు - అర్థాలు
- చతుర్విధాః = నాలుగు రకాలైన / నాలుగు విధములైన
- భజంతే = ఆరాధింతురు / పూజింతురు / సేవింతురు
- మామ్ = నన్ను (పరమాత్మయైన నన్ను)
- జనాః = మనుషులు / భక్తులు
- సుకృతినః = పుణ్యాత్ములు / మంచి పనులు చేసినవారు
- అర్జున = ఓ అర్జునుడా!
- ఆర్తః = ఆపదలో చిక్కుకున్నవాడు / దుఃఖితుడు
- జిజ్ఞాసుః = సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలనే కుతూహలం గలవాడు / జ్ఞానాభిలాషి
- అర్థార్థీ = ధనాన్ని లేదా భౌతిక సంపదను కోరుకునేవాడు
- జ్ఞానీ = ఆత్మజ్ఞానం పొందినవాడు / తత్వవేత్త
- చ = మరియు
- భరతర్షభ = ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా! (అర్జునుడా)
సమగ్ర తాత్పర్యం
శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు అర్జునుడితో ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ భరత వంశ శ్రేష్ఠుడైన అర్జునా! పుణ్యాత్ములైన మనుషులు నన్ను నాలుగు విధాలుగా ఆరాధిస్తున్నారు. వారు ఎవరంటే, మొదటివాడు ఆపదలో చిక్కుకుని బాధపడుతున్నవాడు (ఆర్తుడు), రెండవవాడు సత్యాన్ని లేదా భగవంతుడిని తెలుసుకోవాలని కోరుకునేవాడు (జిజ్ఞాసువు), మూడవవాడు ధనాన్ని లేదా భౌతిక సంపదను కోరుకునేవాడు (అర్థార్థి), నాల్గవవాడు పరమాత్మను పూర్తిగా తెలుసుకున్న ఆత్మజ్ఞాని (జ్ఞాని)."
గీత ఏడవ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు తనను ఎవరెవరు, ఏ ఉద్దేశ్యాలతో ఆరాధిస్తారో చాలా అద్భుతంగా వర్ణిస్తున్నాడు. ఇంతకుముందు శ్లోకంలో తనను ఆశ్రయించని వారి గురించి చెప్పిన భగవానుడు, ఇప్పుడు తనను నమ్మి కొలిచే భక్తుల రకాలను పరిచయం చేస్తున్నాడు. మనుషుల అవసరాలు, వారి మనస్తత్వాలు విభిన్నంగా ఉంటాయి. ఎవరి జీవితంలో ఏ సమస్య ఉందో, లేదా వారి స్థాయి ఏంటో బట్టి వారు దేవుణ్ణి వేడుకునే విధానం మారుతుంది.
జీవితంలో కష్టాలు చుట్టుముట్టి, ఎటువంటి దారి తోచక, తీవ్రమైన అనారోగ్యంతో లేదా ప్రమాదంలో చిక్కుకున్నప్పుడు ఎవరైతే భగవంతుడిని వేడుకుంటారో వారు 'ఆర్తులు'. ఇక రెండవ రకం వారు 'జిజ్ఞాసులు', వీరికి కష్టాలు లేకపోయినా, ఈ సృష్టి ఏంటి? దేవుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? అనే తాత్త్విక చింతనతో సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని తపన పడుతుంటారు. మూడవ రకం వారు 'అర్థార్థులు', వీరు తమ జీవితంలో ఐశ్వర్యం, సిరిసంపదలు, వ్యాపార అభివృద్ధి మరియు భౌతిక సుఖాలను కోరుకుంటూ దేవుని పూజిస్తుంటారు. ఇక నాల్గవ మరియు అత్యుత్తమమైన వారు 'జ్ఞానులు' - వీరికి ఎలాంటి లౌకిక కోరికలు ఉండవు, కేవలం ఆ పరమాత్మతో ఏకం కావాలనే తపనతో మాత్రమే ఆయన్ని ఆరాధిస్తుంటారు. ఈ నాలుగు రకాల భక్తులు పుణ్యాత్ములే అని శ్రీకృష్ణుడు స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
ఆధునిక కాలంలో ఈ శ్లోకం యొక్క ప్రాముఖ్యత
నేటి ఆధునిక, వేగవంతమైన మరియు ఒత్తిడితో కూడిన సమాజంలో మనుషులు భగవంతుడిని ఆశ్రయించే తీరుకు, ఈ శ్లోకంలో చెప్పిన నాలుగు మార్గాలకు అద్భుతమైన సంబంధం ఉంది. ఆధునిక కాలంలో ఎవరి సమస్యలు వారివి, ఎవరి అవసరాలు వారివి. ఈ శ్లోకం మనుషుల మానసిక స్థితులను, వారి ఆరాధనా భావాలను ఎంతో శాస్త్రీయంగా వివరిస్తుంది.
ఈ శ్లోకంలో మొదటిది 'ఆర్తః' (ఆపదలో ఉన్నవాడు). నేటి ఆధునిక కాలంలో డిప్రెషన్, ఆందోళన, తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలు లేదా ఆర్థిక దివాలా తీయడం వంటి విపత్కర పరిస్థితులలో మనుషులు మానసికంగా కుంగిపోతుంటారు. ఎటుచూసినా దారి తోచనప్పుడు, మానసిక వైద్యుల వద్దకు వెళ్లడంతో పాటు, చివరికి దేవుడి ముందు మోకరిల్లి "నన్ను కాపాడు స్వామి" అని వేడుకుంటారు. ఆధునిక కాలంలో హాస్పిటల్స్ ఎంత ముఖ్యమో, టెంపుల్స్ లేదా ప్రార్థనా మందిరాలు కూడా మానసిక సాంత్వన కోసం అంతే ముఖ్యమని ఈ ఆర్త భక్తి నిరూపిస్తుంది. కష్టకాలంలో దైవ బలమే మనిషికి అతిపెద్ద ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది.
రెండవది 'అర్థార్థీ' (ధనాన్ని కోరుకునేవాడు). ఆధునిక కార్పొరేట్ మరియు వినియోగవాద యుగంలో ప్రతి ఒక్కరూ ధనం, పెద్ద ఉద్యోగం, విలాసవంతమైన ఇల్లు, కార్లు సంపాదించాలనే కోరికతోనే బతుకుతుంటారు. వ్యాపారాలు ప్రారంభించే ముందు పూజలు చేయడం, కొత్త వెంచర్లు పెట్టేటప్పుడు దేవుని ఆశీస్సులు కోరడం నేడు ఫ్యాషన్ మాత్రమే కాదు, ఒక నమ్మకం. తమ సంపాదనలో విజయం సాధించాలని దేవుణ్ణి కోరుకోవడం మానవ సహజం అని భగవానుడు దీనిని తప్పుపట్టలేదు; కాకపోతే ఆ సంపాదనలో ధర్మం ఉండాలని సూచించాడు.
మూడవది 'జిజ్ఞాసుః' (సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలనుకునేవాడు). నేడు టెక్నాలజీ యుగంలో గూగుల్ ద్వారా సమాచారం దొరుకుతుందేమో కానీ, మానసిక శాంతి, జీవిత పరమార్ధం దొరకడం లేదు. అందుకే ఆధునిక యువతలో సైకాలజీ, ఫిలాసఫీ, మరియు స్పిరిచువాలిటీ (ఆధ్యాత్మికత) పట్ల ఆసక్తి పెరుగుతోంది. "నేను ఎవరిని? ఈ సృష్టి ఉద్దేశం ఏమిటి?" అని ప్రశ్నించుకుంటూ పుస్తకాలు చదివేవారు, మెడిటేషన్ చేసేవారు నేడు కోట్లలో ఉన్నారు. ఈ జిజ్ఞాస మనిషిని ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్తుంది.
నాల్గవది 'జ్ఞానీ' (ఆత్మజ్ఞాని). ఎలాంటి లౌకిక కోరికలు, భయాలు లేకుండా కేవలం దైవ తత్త్వాన్ని సంపూర్ణంగా అర్థం చేసుకుని, నిస్వార్థంగా జీవించేవారు జ్ఞానులు. ఆధునిక సమాజానికి ఇలాంటి నిస్వార్థ మార్గదర్శకులు ఎంతో అవసరం.
కాబట్టి, ఆధునిక కాలంలో మనిషి ఏ స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ - కష్టాల్లో ఉన్నా, సంపద కోరుకుంటున్నా, సత్యం కోసం వెతుకుతున్నా, తన గమ్యస్థానం ఆ పరమాత్ముడే అనే సత్యాన్ని ఈ పదహారవ శ్లోకం సుందరంగా బోధిస్తుంది. జీవితంలోని ప్రతి దశలోనూ దైవ చింతన ఎంత ముఖ్యమో ఈ శ్లోకం ద్వారా మనం గ్రహించవచ్చు.