శ్రీమద్భగవద్గీత - ఏడవ అధ్యాయం (జ్ఞానవిజ్ఞాన యోగము) - రెండవ శ్లోకం
శ్రీభగవానువాచ:
జ్ఞానం తే హం సవిజ్ఞానమ్ ఇదం వక్ష్యామ్యశేషతః |
యద్ జ్ఞాత్వా నేహ భూయోన్యత్ జ్ఞాతవ్యమవశిష్యతే ||
పదాలు - అర్థాలు
- జ్ఞానం = పరమాత్మ తత్త్వమునకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానమును
- తే = నీకు (అర్జునుడైన నీ కొరకు)
- అహం = నేను (పరమాత్ముడనైన నేను)
- సవిజ్ఞానమ్ = విజ్ఞాన సహితముగా (అనుభవపూర్వకమైన ఆచరణాత్మక జ్ఞానముతో కూడిన దానిని)
- ఇదమ్ = ఈ సమగ్రమైన సత్యాన్ని
- వక్ష్యామి = పూర్తిగా బోధిస్తాను / చెబుతాను
- అశేషతః = ఏ మాత్రం మిగల్చకుండా సమగ్రముగా / సంపూర్ణముగా
- యత్ = ఏ జ్ఞానమునైతే
- జ్ఞాత్వా = తెలుసుకున్న తర్వాత
- న = ఇక వేరే ఏదియు లేదు
- ఇహ = ఈ భౌతిక లోకంలో / ఈ మానవ జన్మలో
- భూయః = ఇంక ఎప్పటికీ / మళ్లీ
- అన్యత్ = వేరే ఇతరమైనది
- జ్ఞాతవ్యమ్ = తెలుసుకోవలసినది
- అవశిష్యతే = మిగిలిపోతుందో (అది ఏదీ ఉండదు)
సమగ్ర తాత్పర్యం
శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు అర్జునుడితో ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ అర్జునా! ఈ భౌతిక జగత్తుకు, పరమాత్మకు మధ్య గల సంబంధం ఏమిటో తెలిపే కేవలం కేవల సిద్ధాంతపరమైన జ్ఞానాన్ని మాత్రమే కాకుండా, దానిని అనుభవపూర్వకంగా జీర్ణించుకునే విజ్ఞానంతో సహా సమస్త రహస్యాలను నీకు ఏమాత్రం లోటు లేకుండా పూర్తిగా బోధిస్తాను. ఏ దివ్యమైన తత్త్వాన్ని నీవు పూర్తిగా తెలుసుకున్న తర్వాత, ఈ లోకంలో ఇక మళ్లీ వేరే ఇతరమైనది ఏదీ తెలుసుకోవలసిన అవసరం మిగలదో, అటువంటి సర్వోత్కృష్టమైన జ్ఞానాన్ని నీకు విశదీకరించి చెబుతాను, శ్రద్ధగా వినుము."
గీత ఏడవ అధ్యాయం ప్రారంభంలో భగవానుడు కేవలం భక్తి మార్గాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆ భక్తికి మూలమైన జ్ఞాన విజ్ఞానాలను గురించి వివరిస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాడు. ఇక్కడ 'జ్ఞానం' అంటే భగవంతుని అపరా ప్రకృతి (భౌతిక సృష్టి - భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారము) గురించిన అవగాహన కాగా, 'విజ్ఞానం' అంటే ఆ భౌతిక సృష్టి వెనుక ఉన్న పరమాత్మ యొక్క దివ్య చైతన్యాన్ని (పరా ప్రకృతి - జీవాత్మ) ప్రత్యక్షంగా అనుభవించడం. సాధారణంగా మానవుడు జీవితంలో ఎన్నో విద్యా విన్యాసాలు నేర్చుకుంటాడు, శాస్త్రీయంగా ఎన్నో విషయాలను శోధిస్తాడు, లౌకిక విద్యలను అభ్యసిస్తాడు. కానీ ఎన్ని చదివినా, ఎన్ని డిగ్రీలు సంపాదించినా మనిషిలో ఉండే అంతర్గత అశాంతి, పరిపూర్ణత లేకపోవడమనే లోటు అలాగే ఉండిపోతుంది. కారణం ఏమిటంటే, ఇవన్నీ కేవలం బాహ్య జగత్తుకు సంబంధించిన విజ్ఞానాలే తప్ప, మూలమైన పరమాత్ముని గురించిన సమగ్ర జ్ఞానం కాకపోవడమే.
ఒకసారి సృష్టికి మూలమైన ఆ పరతత్త్వాన్ని, సర్వవ్యాపకుడైన శ్రీకృష్ణుడి నిజస్వరూపాన్ని ఎవరైతే సంపూర్ణంగా అవగతం చేసుకుంటారో, వారి జీవితంలో ఇక అజ్ఞానానికి తావు ఉండదు. సకల శాస్త్రాల సారాంశం, సమస్త వేదాల పరమార్థం అదే. ఒక రత్నాన్ని కనుగొన్న వాడికి ఇక మిగిలిన చిన్న పూసల కోసం వెతకాల్సిన పని లేనట్లే, పరమాత్మ తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్న యోగికీ ఈ సృష్టిలో ఇక కొత్తగా తెలుసుకోవడానికి వేరే పరమ సత్యం అంటూ ఏదీ మిగలదు. అంతా ఆ పరమాత్ముడే అనే అద్వైత భావనలో వారు మునిగిపోతారు. భగవానుడు తాను చెప్పబోయే ఈ దివ్య జ్ఞానం యొక్క గొప్పతనాన్ని, దాని పరిపూర్ణతను ఈ శ్లోకం ద్వారా అర్జునుడికి ముందుగానే పరిచయం చేసి, ఆయనలో జిజ్ఞాసను మరింతగా పెంచుతున్నాడు.
ఆధునిక కాలంలో ఈ శ్లోకం యొక్క ప్రాముఖ్యత
నేటి ఆధునిక, హైటెక్ యుగంలో మానవుడు సమాచార విస్ఫోటనం మధ్య బతుకుతున్నాడు. గూగుల్ శోధనల ద్వారా, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) ద్వారా క్షణాల వ్యవధిలో కోట్లాది సమాచారం మన వేళ్లందికి అందుబాటులోకి వచ్చింది. అయినప్పటికీ, మనిషిలో మానసిక ప్రశాంతత, స్పష్టత, మరియు జీవిత పరమార్థం గురించిన అవగాహన లోపించడం నేడు మనం చూస్తున్న విషాదం. మనిషి సాంకేతికంగా ఎంతో ఎదిగాడు కానీ, ఆచరణాత్మకమైన ఆత్మజ్ఞానంలో మాత్రం ఎంతో వెనుకబడిపోయాడు. ఇటువంటి క్లిష్టమైన కాలంలో భగవద్గీతలోని ఈ రెండవ శ్లోకం అత్యంత అద్భుతమైన మార్గదర్శనాన్ని అందిస్తుంది.
ఈ శ్లోకంలో శ్రీకృష్ణుడు వాడిన "సవిజ్ఞానమిదం" (జ్ఞానంతో పాటు విజ్ఞానం లేదా ఆచరణాత్మక అనుభూతి) అనే పదం ఆధునిక కాలానికి సరిగ్గా సరిపోతుంది. ఈ రోజుల్లో మనం చదువుకునే చదువులు, సంపాదించే డిగ్రీలు కేవలం జీవనోపాధికి (Career) మాత్రమే పనికొస్తున్నాయి తప్ప, జీవితాన్ని ఎలా జీవించాలనే దానిని నేర్పడం లేదు. దీనినే మనం 'ఇన్ఫర్మేషన్' (సమాచారం) అని పిలవచ్చు. కానీ శ్రీకృష్ణుడు చెప్పేది 'విజ్డమ్' (సత్య జ్ఞానం) మరియు దానిని జీవితంలో అమలుపరిచే విధానం. ఒక విద్యార్థి అయినా, ఒక ఉద్యోగి అయినా, వ్యాపారవేత్త అయినా తన రంగానికి సంబంధించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఎంత సంపాదించినప్పటికీ, అంతర్గత పరిపూర్ణత కోసం ఆధ్యాత్మిక దృక్పథం ఎంతో అవసరం.
ఆధునిక మానవుడు నిరంతరం ఏదో ఒక కొత్త కోర్సు చేయాలని, ఏదో ఒక కొత్త సర్టిఫికేట్ సంపాదించాలని, జీవితంలో ఇంకా ఏదో సాధించాలని నిత్యం ఆందోళన చెందుతూనే ఉంటాడు. ఒక లక్ష్యాన్ని చేరుకున్న తర్వాత మరో లక్ష్యం, దాని వెనుక మరో కోరిక - ఈ ఇంద్రియ లోలత్వం మరియు ఆశల పరుగులకు ఎప్పటికీ అంతం ఉండదు. సమాజం మన ముందు ఉంచిన ఈ భౌతిక విజయాల వెంబడి పరుగెడుతూ మనిషి తన అసలైన స్వభావాన్ని మరచిపోతున్నాడు. సరిగ్గా ఈ సందర్భంలోనే శ్రీకృష్ణుడు "యజ్జ్ఞాత్వా నేహ భూయోఴన్యజ్జ్ఞాతవ్యమవశిష్యతే" అని స్పష్టం చేస్తున్నాడు. అంటే, మనిషి ఎప్పుడైతే తనను తాను, తనను సృష్టించిన ఆ పరమాత్మ తత్త్వాన్ని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకుంటాడో, అప్పుడు ఈ బాహ్య లోకపు ఆశల మోహం తగ్గి, మనసులో పరమ సంతృప్తి కలుగుతుంది.
నేటి కార్పొరేట్ ప్రపంచంలో 'లీడర్షిప్' మరియు 'పర్సనల్ డెవలప్మెంట్' పేరిట ఎన్నో పుస్తకాలు వస్తున్నాయి, సెమినార్లు జరుగుతున్నాయి. వీటన్నింటి సారాంశం ఒక్కటే - అంతర్గత ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంపొందించుకోవడం మరియు ఒత్తిడిని జయించడం. భగవద్గీత ఈ సూత్రాలకు అసలైన మూలస్తంభం. భగవానుడు తాను చెప్పే జ్ఞానాన్ని "అశేషతః" (పరిపూర్ణంగా, ఏ మాత్రం లోటులేకుండా) ఇస్తానని మాట ఇస్తున్నాడు. అంటే మానవుడు ఎదుర్కొనే ప్రతి సమస్యకు, ప్రతి అభద్రతా భావానికి గీతా శాస్త్రంలో సంపూర్ణమైన పరిష్కారం లభిస్తుంది.
అంతేకాకుండా, ఆధునిక కాలంలో యువతలో కనిపిస్తున్న ఉనికి సంక్షోభం అనగా "నేను ఎందుకు బతుకుతున్నాను? నా జీవితానికి అర్థం ఏమిటి?" అనే నిరాశావాద ధోరణికి ఈ శ్లోకం దివ్యౌషధంగా పనిచేస్తుంది. లౌకిక విజయాలు తాత్కాలిక సంతోషాన్నే ఇస్తాయని, శాశ్వతమైన ఆనందం కేవలం ఆత్మజ్ఞానం ద్వారానే సాధ్యమని ఈ శ్లోకం మనకు బోధిస్తుంది. సైన్స్ ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, విశ్వం పుట్టుక రహస్యం ఎంతగా వీడబడుతున్నా, మనిషి గుండెల్లో ఉన్న ప్రశ్నలకు పరిపూర్ణమైన సమాధానం ఈ ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానంలోనే దాగి ఉంది.
కాబట్టి, కేవలం బాహ్యమైన చదువులు, వృత్తిపరమైన విజయాలతో ఆగిపోకుండా, జీవితాన్ని సమగ్రంగా అర్థం చేసుకునే విజ్ఞానాన్ని అందించే ఈ శ్లోక సత్యాన్ని ఆధునిక మానవుడు తన దైనందిన జీవితంలో అలవర్చుకోవడం అత్యంత అవసరం. అప్పుడే మనిషిలో ఉన్న అశాంతి తొలగిపోయి, జీవితం సార్థకమవుతుంది.