శ్రీమద్భగవద్గీత 1వ అధ్యాయం, 34వ శ్లోకం, తాత్పర్యం, వివరణ
తథైవ చ పితామహాః |
మాతూలాః శ్వశురాః పౌత్రాః
శ్యాలాః సంబంధినః తథా ||
పదాలు - అర్థాలు
- ఆచార్యాః = విద్యను నేర్పిన గురువులు, ఆచార్యులు.
- పితరః = తండ్రులు, తండ్రితో సమానులైన పెద్దలు, పిన్నిగారుల భర్తలు లేదా బాబాయిలు.
- పుత్రాః = కుమారులు, కొడుకులు.
- తథా ఏవ చ = మరియు అదే విధంగా, మరియు కూడా.
- పితామహాః = తాతలు, తండ్రి గారి తండ్రులు (భీష్మాది పెద్దలు).
- మాతూలాః = మేనమామలు, తల్లి తరఫు బంధువులు.
- శ్వశురాః = మామగారులు, భార్య యొక్క తండ్రులు మరియు పెద్దలు.
- పౌత్రాః = మనమలు, కుమారుని యొక్క కుమారులు.
- శ్యాలాః = బావమరుదులు, భార్య యొక్క సోదరులు.
- సమందినః తథా = మరియు ఇతర బంధువర్గం, చుట్టాలు అందరూ.
సమగ్ర తాత్పర్యం
కురుక్షేత్ర మహాసంగ్రామ రంగస్థలంపై రథాన్ని నిలిపిన అర్జునుడు, తన చుట్టూ ఉన్న శత్రువులను పరిశీలిస్తున్నప్పుడు వారిలో ఎవరెవరు ఉన్నారనే విషయాన్ని ఈ ముప్పవ నాల్గవ శ్లోకంలో అత్యంత స్పష్టంగా జాబితా చేస్తున్నాడు. అప్పటివరకు కేవలం సాధారణంగా బంధువులు అని చెప్పిన అర్జునుడు, ఇరు సైన్యాలలోనూ తనను ఎదుర్కోవడానికి నిలబడిన ఆ వ్యక్తుల యొక్క బంధుత్వ స్థాయిలను ఒక్కొక్కరిగా గుర్తుచేసుకుంటూ తీవ్రమైన మానసిక ఆందోళనకు గురవుతున్నాడు.
అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడితో ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ కృష్ణా! ఈ యుద్ధ భూమిలో మనకు ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నవారిని చూడు. వీరు సాధారణ శత్రువులు కాదు; మనకు విద్య నేర్పిన గురువులు (ఆచార్యులు), మనను కంటికి రెప్పలా కాపాడిన తండ్రులు మరియు పెద్దలు, మన సొంత కొడుకులు (పుత్రులు), మన తాతగారైన భీష్ముడి లాంటి పూజ్యనీయులు (పితామహులు), మన మేనమామలు (మాతూలాః), మన మామగారులు (శ్వశురాః), మన మనమలు (పౌత్రాః), మన బావమరుదులు (శ్యాలాః) మరియు ఇతర రక్తసంబంధీకులైన బంధువర్గమంతా ఇక్కడ సమావేశమై ఉన్నారు."
ఇక్కడ వ్యాస మహర్షి ఈ శ్లోకం ద్వారా ఒక మహా కుటుంబాన్ని, ఒక సమాజాన్ని రణరంగంలో ఒకరిపై ఒకరు కత్తి కట్టుకునే దుస్థితికి తెచ్చిన కురువంశ అంతర్గత కలహాల భయానక రూపాన్ని కళ్లకు కట్టారు. ఒక మనిషి తన జీవితంలో గౌరవించాల్సిన గురువులు, ప్రేమించాల్సిన సంతానం, ఆప్యాయత పంచాల్సిన బంధువులు అందరినీ ఒకే చోట శత్రువులుగా ఎదుర్కొనే అత్యంత విపత్కర పరిస్థితి ఇది. ఎవరి కాళ్లకైతే నమస్కరించాలో, ఎవరిని గురువులుగా భావించి విద్యాభ్యాసం చేశామో, వారి గుండెల్లోనే బాణాలు దింపಬೇಕ వస్తుందనే ఆలోచన అర్జునుడి హృదయాన్ని ముక్కలు చేసింది. ఈ విశాలమైన బంధువర్గపు జాబితానే అతని వైరాగ్యానికి మరియు అస్త్రసన్యాసానికి అసలైన కారణమని ఈ ఘట్టం నిరూపిస్తుంది.
ఆధునిక కాలములో ప్రాముఖ్యత
మన జీవితంలో కూడా కొన్నిసార్లు వ్యక్తిగత అనుబంధాలు ఒకవైపు, మన కర్తవ్యం మరోవైపు నిలుస్తాయి. అటువంటి సమయంలో కేవలం భావోద్వేగంతో నిర్ణయం తీసుకోకుండా, ధర్మం, బాధ్యత, న్యాయం మరియు పరిస్థితిని సమగ్రంగా పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకోవాలని గీతా బోధ మనకు సూచిస్తుంది.
ప్రశ్నలు - జవాబులు
ప్రశ్న 1). యుద్ధ భూమిలో అర్జునుడు తన ఎదురుగా ఉన్న వారిలో ఎవరెవరి పేర్లను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు?
జవాబు: గురువులు, తండ్రులు, కొడుకులు, తాతలు, మేనమామలు, మామగారులు, మనమలు మరియు బావమరుదులను ప్రస్తావించాడు.
ప్రశ్న 2). అర్జునుడు తన ఎదురుగా ఉన్న బంధువులను చూసి ఎందుకు అంతగా కలత చెందాడు?
జవాబు: గౌరవించాల్సిన గురువులు మరియు రక్తసంబంధీకులను ఈ యుద్ధంలో తాను చంపాల్సి వస్తుందనే ఆలోచనతో కలత చెందాడు.
ప్రశ్న 3). ఈ శ్లోకంలో 'మాతూలాః' మరియు 'శ్వశురాః' అంటే ఎవరిని సూచిస్తారు?
జవాబు: 'మాతూలాః' అంటే మేనమామలను, 'శ్వశురాః' అంటే మామగారులను సూచిస్తుంది.
ప్రశ్న 4) ఆధునిక జీవితంలో ఈ శ్లోకం ద్వారా మనం నేర్చుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన పాఠం ఏమిటి?
జవాబు: ఆస్తుల కోసం లేదా స్వార్థం కోసం కుటుంబ బంధాలను, గురువులను, ఆప్తులను దూరం చేసుకోకూడదు.