శ్రీమద్భగవద్గీత 1వ అధ్యాయం, 46వ శ్లోకం, అర్థాలు, వివరణ
అశస్త్రం శస్త్రపాణయః |
ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యు
తన్మే క్షేమతరం భవేత్ ||
పదాలు - అర్థాలు
- యది = ఒకవేళ.
- మామ్ = నన్ను.
- అప్రతీకారమ్ = ప్రతిఘటించనివాడిని, ఎదురు తిరగనివాడిని, ఎలాంటి ఆయుధం పట్టనివాడిని.
- అశస్త్రమ్ = ఆయుధాలు లేనివాడిని (విల్లు కింద పడేసినవాడిని).
- శస్త్రపాణయః = చేతుల్లో ఆయుధాలు ధరించిన.
- ధార్తరాష్ట్రాః = ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు (కౌరవులు).
- రణే = యుద్ధ రంగంలో.
- హన్యుః = చంపేసినట్లయితే.
- తత్ = అది.
- మే = నాకు.
- క్షేమతరమ్ = ఎంతో మేలైనది, శ్రేయస్కరమైనది.
- భవేత్ = అవుతుంది.
సమగ్ర తాత్పర్యం
కురుక్షేత్ర మహాసంగ్రామ రంగస్థలంపై తీవ్రమైన నైతిక సంక్షోభంలో చిక్కుకున్న అర్జునుడు, మొదటి అధ్యాయం చివరి అంకానికి చేరుకునేసరికి తన తుది నిర్ణయాన్ని శ్రీకృష్ణుడి ముందు వెల్లడిస్తున్నాడు. ఇంత వరకు బంధునాశనం, కులధర్మాల పతనం, వర్ణసంకరం మరియు పాపభీతి గురించి వివరిస్తూ వచ్చిన ఆయన, ఈ నలభై ఆరవ శ్లోకంలో తన ప్రాణాలను త్యాగం చేయడానికి కూడా తాను సిద్ధపడ్డానని స్పష్టం చేస్తున్నాడు. యుద్ధంలో బంధువులను చంపి రాజారాజ్యాలు అనుభవించడం కంటే, నిరాయుధుడిగా ఉండి కౌరవుల చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోవడమే మేలని ఆయన అంటున్నాడు.
అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడితో అత్యంత నిస్సహాయతతో ఇలా అంటున్నాడు
"ఓ కృష్ణా! నేను యుద్ధభూమిలో నా విల్లును, అంబరాన్ని కింద పడవేసి పూర్తిగా నిరాయుధుడనైపోతాను. ఎటువంటి ప్రతిఘటన చేయకుండా నిశ్చలంగా నిలబడతాను. అలాంటప్పుడు చేతుల్లో భయంకరమైన ఆయుధాలు ధరించి ఉన్న కౌరవులు నన్ను వచ్చి చంపేసినా సరే, నేను సంతోషంగా ఆ మరణాన్ని స్వీకరిస్తాను. స్వజనులను చంపి పాపం మూటగట్టుకోవడం కంటే, అహింసా మార్గంలో ప్రాణాలు కోల్పోవడమే నాకు ఎంతో క్షేమకరమైనది, ధర్మబద్ధమైనది."
ఇక్కడ అర్జునుడి మనస్తత్వం ఒక యోధుడి స్థాయి నుంచి పూర్తిగా మారిపోయి, తీవ్రమైన వైరాగ్యానికి మరియు శాంతి కాంక్షకు ప్రతిరూపంగా మారుతుంది. క్షత్రియ ధర్మం ప్రకారం యుద్ధం చేసి విజయం సాధించడమే ప్రధానం అయినప్పటికీ, ఆ విజయం వెనుక రక్తపుేరులు పారుతుంటే ఆ అధికారం వ్యర్థమని ఆయన భావించాడు. ఇతరులకు హాని చేయడం కంటే, తాను హాని పొందుట మేలనే ఉన్నతమైన నైతిక దృక్పథాన్ని ఈ శ్లోకం ప్రదర్శిస్తుంది. మొదటి అధ్యాయానికి ఇది ముగింపు పలుకుతూ, అర్జునుడు ఎంతటి మానసిక వేదనతో రణరంగంలో కుప్పకూలిపోయాడో ఈ ఘట్టం కళ్లకు కట్టినట్లు వివరిస్తుంది.
ఆధునిక కాలములో ప్రాముఖ్యత
ఈ భావం ఆధునిక జీవితంలో కూడా ఒక ముఖ్యమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది. మనకు ఎదురయ్యే ప్రతి సమస్యను కోపంతో, ప్రతీకారంతో లేదా తొందరపాటు నిర్ణయాలతో పరిష్కరించకూడదు. తీవ్రమైన ఒత్తిడి, కుటుంబ విభేదాలు, ఉద్యోగ సమస్యలు, సంబంధాలలో కలిగే బాధ వంటి సందర్భాల్లో మనసు బలహీనపడినప్పుడు అర్జునుడిలా మనకు కూడా “ఏమీ చేయకుండా తప్పుకుంటే మంచిది” అనే భావన కలగవచ్చు.
ప్రశ్నలు - జవాబులు
ప్రశ్న 1). అర్జునుడు యుద్ధభూమిలో తాను ఎలా ఉంటానని చెప్పాడు?
జవాబు: ఆయుధాలు లేనివాడిగా ప్రతిఘటించనివాడిగా ఉంటానని చెప్పాడు.
ప్రశ్న 2). కౌరవులు తనను చంపితే అది తనకు ఏమవుతుందని అర్జునుడు భావించాడు?
జవాబు: అది తనకు ఎంతో క్షేమకరమైనది అవుతుందని భావించాడు.
ప్రశ్న 3). ఈ శ్లోకంలో అర్జునుడి ఏ స్వభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది?
జవాబు: తీవ్రమైన వైరాగ్యం, శాంతి కాంక్ష మరియు పశ్చాత్తాపం కనిపిస్తాయి.
ప్రశ్న 4). ఆధునిక జీవితంలో ఈ శ్లోకం ద్వారా మనం నేర్చుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన పాఠం ఏమిటి?
జవాబు: అనైతిక విజయాల కంటే, నైతిక విలువలతో కూడిన శాంతియుత మార్గమే మిన్న అని నేర్చుకోవచ్చు.